Miesiąc: maj 2011
W dniu 29 maja w Ośrodku Edukacji Ekologicznej i Integracji Europejskiej Lasów Państwowych w Jedlni – Letnisko odbyły się X ogólnopolskie obchody Święta Polskiej Niezapominajki pod hasłem: „Nie zapomnij o święcie przyrody, podaruj innym niezapominajkę”. Pomysłodawcą obchodów jest redaktor Eko Radia – Pan Andrzej Zalewski.
Udział w festynie wziął również Kozienicki Park Krajobrazowy prezentując swoją działalność oraz prowadząc konkursy przyrodnicze dla dzieci i dorosłych. Uczestnicy konkursów mogli wykazać się wiedzą z zakresu historii Parku i jego działalności, rozpoznawania gatunków drzew, tropów zwierząt oraz wziąć udział w warsztatach plastycznych, otrzymując materiały edukacyjne Parku.
Wszyscy chętni mogli też uzyskać ciekawe informacje o życiu zwierząt występujących w Puszczy Kozienickiej, dowiedzieć się o czynnych programach ochrony przyrody realizowanych przez Kozienicki Park Krajobrazowy. W trakcie pobytu można było usiąść przy ognisku i upiec sobie kiełbaskę oraz wysłuchać znakomitej Orkiestry Reprezentacyjnej Lasów Państwowych. Dzięki pięknej, słonecznej pogodzie stoisko Kozienickiego Parku Krajobrazowego odwiedziło wiele osób.
W niedzielę 29 maja 2011r. w Parku Miejskim w Otwocku odbył się VIII Powiatowy Festiwal Kultury, w którym już po raz drugi, uczestniczył Mazowiecki Zespół Parków Krajobrazowych w Otwocku. Na stoisku MZPK mieliśmy okazję zaprezentować naszą działalność i dorobek w postaci broszur, folderów, ulotek i książek na temat ochrony przyrody i krajobrazu. Każdy zainteresowany uczestnik mógł zapoznać się z propozycją edukacyjną, turystyczną oraz rekreacyjną naszego parku.
Z myślą o dzieciach pracownicy Mazowieckiego Zespołu Parków Krajobrazowych przygotowali wiele ciekawych kolorowanek przyrodniczych, krzyżówkę, puzzle ekologiczne oraz zabawę Kto?Gdzie?Mieszka?. Uczestnicy pleneru otrzymali drobne upominki w formie: pamiątkowego znaczka, zeszytów edukacyjnych „Zaproszenie do czystego lasu”, ołówka i długopisu.
Wielkim zainteresowaniem cieszył się wypchany koziołek sarny. Całe rodziny robiły sobie z nim zdjęcia.
Dziękujemy wszystkim za dużą frekwencję – ponad 700 osób zaciekawionych działalnością Mazowieckiego Zespołu Parków Krajobrazowych odwiedziło nasze stoisko promocyjne.
Warto uczestniczyć w takich wydarzeniach i docierać bezpośrednio do społeczności lokalnej.
21 maja 2011 r. na terenie Bazy „Torfy” odbyło się spotkanie harcerzy i zuchów, na którym spuentowano Święta Hufca Celestynów. Po uroczystym apelu nastąpiło zaprezentowanie akcji pod Celestynowem, która miała na celu przedstawienie odbicia więźniów, przewożonych pociągiem z Majdanka do obozu w Oświęcimiu. Młodzi artyści włożyli całe serce w oddanie sedna opowieści Aleksandra Kamińskiego „Kamienie na szaniec”.
Kolejnym punktem uroczystości było ognisko, w trakcie, którego harcerze złożyli uroczyste przyrzeczenia. Ta uroczysta deklaracja składana była przy otrzymywaniu krzyża harcerskiego stanowi lapidarny opis trzech podstawowych zasad wychowawczych obowiązujących w harcerstwie: służby, samodoskonalenia, braterstwa.
Harcerze śpiewali tradycyjnie piosenki, a na koniec wszyscy uczestnicy utworzyli harcerski krąg. Pracownicy Mazowieckiego Zespołu Parków oprowadzali zgromadzonych po wystawie przyrodniczej i etnograficznej znajdującej się w Muzeum „Torfy”. Miło było nam gościć harcerzy i zuchy.
Rok Ignacego Paderewskiego w powiecie węgrowskim
W dniu 15 maja 2011 roku w powiecie węgrowskim na terenie w gminy Łochów odbyła się inauguracja obchodów Roku Ignacego Jana Paderewskiego. 70 – rocznica śmierci wielkiego artysty i patrioty stała się pretekstem do ogłoszenia bieżącego roku wyżej wymienionym tytułem . Powiat Węgrowski i Gmina Łochów mają dodatkowo swoje osobiste przesłanki ,aby w godny sposób pamiętać o wybitnym mężu stanu i jego wspaniałej małżonce Helenie. Otóż druga żona Ignacego Jana Paderewskiego- Helena, przekazała na potrzeby oświaty (reagując na liczne prośby lokalnej społeczności) grunt pod budowę przyszłej szkoły oraz obiekt obecnie zwany Pałacykiem ,w którym to znajduje się Powiatowy Dom Dziecka. Pierwotne przeznaczenie obiektu zgodnie z życzeniem Pani Paderewskiej to Dom Dla Dziewcząt Polskich oraz Szkoła Gospodarstwa Wiejskiego.
Głównymi organizatorami uroczystości z 15 maja byli : Starosta Węgrowski- Krzysztof Fedorczyk oraz Burmistrz Miasta Łochowa -Marian Dzięcioł. Inaugurację rozpoczęto od odsłonięcia i poświęcenia tablicy pamiątkowej w Katolickiej Publicznej Szkole Podstawowej w Kaliskach, na której pod wizerunkami małżeństwa Paderewskich , patronów szkoły znajduje się wymowny napis słów kompozytora patrioty; „ Nie dać się ruszyć z ziemi, wiary, z języka, z ducha polskiego” Po czym uroczystości przeniosły się do Kościoła Parafialnego w Łochowie, gdzie mszę świętą celebrował ks. bp. Antoni Dydycz- Ordynariusz Drohiczyński, a następnie- sali konferencyjnej LO w Łochowie, gdzie miedzy innymi można było wysłuchać interpretacji utworów Paderewskiego oraz Chopina w wykonaniu wybitnego pianisty, rektora Akademii Muzycznej w Warszawie- prof. Kazimierza Gierżoda .
Uroczystości związane z inauguracją Roku Paderewskiego uświetniło swoją obecnością wielu znakomitych gości. Wystarczy chociażby wymienić: Poseł na sejm RP- Krzysztof Borkowski, Wojewoda Mazowiecki- Jacek Kozłowski, Radna Sejmiku Mazowieckiego, a jednocześnie członek Zarządu-Janina Orzełowska, Dyrektor Mazowieckiego Zespołu Parków Krajobrazowych – Sylwester Chołast. Również goście specjalni spoza granic Polski- Elwira Gilewicz- Członek Zarządu Głównego Związku Polaków na Ukrainie oraz jedna z twórczyń polskiej telewizji w Żytomierzu. Uroczystości przebiegały w podniosłym i patriotycznym tonie. Akcenty patriotyczne przeplatały się z uniwersalnymi, gdyż muzyka światowej sławy kompozytora i pianisty ponadczasowe wyzwala wartości , co można było usłyszeć tydzień później w Pałacu w Łochowie podczas inauguracyjnego koncertu w wykonaniu Lidiyi Futorskiej i Marianny Humetskiej.
Opracował: A. Bala, fot. A. Bala
Grób Jerzyków
Jerzyska to niewielka, otoczona lasami wieś położona w gminie Łochów. Miejscowość ta jest ściśle związana z historią II wojny światowej. Pod Jerzyskami w dniach 12-14 sierpnia 1944 r. doszło do ciężkiej walki z hitlerowskim okupantem. Do walki stanęli harcerze z Harcerskiej Kompanii Szturmowej „Jerzyki” oraz żołnierze Powstańczych Oddziałów Specjalnych „Jerzyki”. Oddział powstał jesienią 1939 roku w Wołominie z inicjatywy por. Jerzego Strzałkowskiego pseudonim „Jerzy”. Podobieństwo nazw Jerzyska i Jerzyki jest przypadkowe. Młodzi partyzanci stacjonowali w obozie harcerskim zlokalizowanym około 2 km od leśniczówki, w której mieściła się siedziba dowództwa jednostki hitlerowskiej. Ich obecność zauważyli Niemcy. Wkrótce las został otoczony przez niemieckich żołnierzy. Walki trwały do 14 sierpnia 1944 roku. Większości „Jerzyków” udało się przedrzeć przez pierścień wroga. Jedenastu zostało pojmanych i rozstrzelanych przez hitlerowców. Miejsce egzekucji upamiętnia symboliczna mogiła.
Począwszy od 1982 roku w Jerzyskach organizowane są uroczystości upamiętniające wydarzenia z sierpnia 1944 roku. W niedzielę wypadającą w okolicach 12-14 sierpnia odbywa się Msza Święta, Apel Poległych oraz uroczyste złożenie wieńców i kwiatów pod pomnikiem poległych.
Opracowała: M. Kielan, fot. M. Dolota
Nadzieja znad Bugu czyli plan Prądzyńskiego
Atlas historyczny (1987) -ilustracje Szymon Kobyliński (mieszkaniec Łochowa)
Dzień Podchorążego to święto obchodzone w Wojsku Polskim 29 listopada. Ustanowione zostało na pamiątkę wydarzeń z 1830 roku, kiedy uczniowie Szkoły Podchorążych Piechoty w Warszawie rozpoczęli akcję powstańczą atakiem na Belweder– siedzibę rosyjskiego dowódcy armii polskiej wielkiego księcia Konstantego Romanowa. Rozpoczęli tym samym powstanie listopadowe. Jednym z inicjatorów jego wybuchu czyli nocy listopadowej był podporucznik Piotr Wysocki. Od tej pamiętnej nocy listopadowej ludność Warszawy była podzielona na zwolenników i przeciwników powstania. Sam naczelny wódz gen. Józef Chłopicki długo zastanawiał się nad celem i dalszym losem tego zrywu patriotycznego. W końcu zdecydował się na jego poparcie przez wojsko polskie. Wojna rozpoczęła się 5 lutego 1831 roku, gdy armia rosyjska wkroczyła w granice Królestwa Polskiego, a 7 lutego doszło do pierwszych starć zbrojnych. Jeden z plutonów 1 pułku rozpędził w Siedlcach straż przednią nieprzyjaciela. W tym samym dniu 3 pułk ułanów wyparł z Węgrowa dwa pułki rosyjskie. Jeden z planów obronnych wyznaczono nad Liwcem. Polacy osłonięci byli bagnistą rzeką, a za nią rozciągały się lasy (Puszcza Kamieniecka) co uniemożliwiało pościg kawalerią. Odniesione wówczas pierwsze zwycięstwo z 14 na 15 lutego pod Dobrem podniosło ich ducha walki. Rosjanom zaś nie udało się oskrzydlić polskich wojsk. Pomaszerowali na Pragę, aby szturmem zdobyć Warszawę. W dniu 25 lutego stoczyli największą z bitew tego powstania pod Grochowem.
Po zwycięstwie Polaków Rosjanie wycofali się na południe. Wojsko polskie działania ofensywne rozpoczęło w nocy 30/31 marca. Stoczyli zwycięskie bitwy pod Wawrem i Dębem Wielkim. W dniu 10 kwietnia Polacy zwyciężyli pod Iganiami, ale 19 kwietnia przegrali pod Boremelem. Zostali zmuszeni do zmiany planu ofensywy. Zaplanowano wówczas atak na „gwardie cesarskie”, którego autorem był gen. Prądzyński. „Gwardie” były to doborowe, elitarne pułki rosyjskie, w których korpus oficerski składał się z młodzieży arystokratycznej i bogatej szlachty. Car Mikołaj I chciał, aby to one wkroczyły do Warszawy po jej zdobyciu, lecz bitwa grochowska przekreśliła te plany. Wśród Polaków ożyła nadzieja na szybkie zwycięstwo. Można było wziąć oficerów do niewoli, a wojsko nieprzyjaciela rozbić na Bugiem. W wyniku jego realizacji w Serocku Polacy 12 maja zgromadzili 44 tys. bagnetów i szabel (żołnierzy piechoty) oraz 108 dział. Podzielono je na 3 kolumny. Pierwsza kolumna miała przedostać się na prawym brzegu Narwi do Ostrołęki. Prawe skrzydło miało pomaszerować na Wyszków i Brok w celu opanowania mostów nad Bugu i uniemożliwić przeprawę żołnierzom rosyjskim. Sam wódz gen. Skrzynecki z gen. Prądzyńskim miał na czele 3 kolumny maszerować starym traktem na Porządzie – Przetycz – Długosiodło -Wąsewo. Mimo zaskoczenia gwardie uciekły za Narew, a Rosjanom udało się przeprawić przez Bug maszerując z Sokołowa do Granne. Mimo początkowych zwycięstw plan Prądzyńskiego nie powiódł się. Po przegranej pod Ostrołęką 26 maja armia polska powróciła do Warszawy. Rosjanie nie chcieli forsować Wisły i postanowili zorganizować sprytną demonstrację pod Serockiem. Wysłali tam kilka batalionów, które pozorowały budowę mostu na Narwi dla przeprawy całej armii. Po przeciwległej stronie obserwację poczynań rosyjskich prowadził bohater nocy listopadowej, już major Piotr Wysocki. Dał się on nabrać na podstęp przeciwnika i wysłał raport do wodza naczelnego gen. Skrzyneckiego. On zaś wycofał wszystkie wojska do Warszawy. Sprawa ta zakończyła się fatalnie, wywołała w szeregach podejrzenie o zdradę, wzburzyła głęboko opinię publiczną i pogorszyła morale wojska. W wyniku tej afery politycznej 15 sierpnia wybuchły zamieszki.
Rosjanie korzystając z okazji i pomocy „neutralnych” Prus zaszli stolicę od zachodu, która po krótkiej walce poddała się. Powstanie zakończyło się kapitulacją Warszawy i emigracją jego uczestników. Działania bojowe znad Bugu udowodniły jednak wiarę i odwagę polskiego żołnierza. Istniała wówczas realna możliwość zwycięstwa i odzyskania niepodległości, zaprzepaszczona w końcu przez polityków. Na koleją bitwę, tym razem zwycięską, naród musiał czekać aż 89 lat do 15 sierpnia 1920 roku.
Opracował: M. Dolota na podstawie S. Kieniewicz, A. Zahorski, W. Zajewski „Trzy powstania narodowe” Warszawa 2000,
Fot. N. Wielechowska
TREBLINKA
Obóz w Treblince położony był w północno-wschodniej części Generalnej Guberni. Zlokalizowano go w pobliżu linii kolejowej relacji Warszawa- Białystok w trudno dostępnym, niewidocznym i mocno zalesionym miejscu.
Atlas historyczny (1987)
-ilustracje Szymon Kobyliński (mieszkaniec Łochowa)
Obecnie Muzeum Walki i Męczeństwa w Treblince znajduje się w miejscowości Wólka Okrąglik w gminie Kosów Lacki.
Treblinka I (1941-1944)- Karny Obóz Pracy
Latem 1941 roku utworzono Karny Obóz Pracy zwany Treblinka I. Więzieni tam Polacy i Żydzi bardzo ciężko pracowali w pobliskiej kopalni żwiru. Wydobywany materiał służył do budowy fortyfikacji w pasie granicznym między Związkiem Radzieckim a Trzecią Rzeszą. Znaczna część osadzonych pracowała w gospodarstwie rolnym przy obsłudze załogi, stajni, chlewni, fermy lisów i królików, kurników i piekarni. Pracowali też na stacji kolejowej w Małkinii i w trakcie melioracji w dolinie Bugu. Stała liczba więźniów nie została dotychczas ustalona. Przyjmuje się, że jednorazowo przebywało tam od 1 000 do 2 000 osób. Należy zaznaczyć iż zarówno śmiertelność jak i rotacja przebywających w obozie pracy więźniów była dość duża. Przez obóz przeszło 20 000 więźniów, z czego 10 000 zostało roztrzelanych lub zmarło z wycieńczenia. Karny Obóz Pracy funkcjonował na obszarze 17 ha od lata 1941 roku do dońca lipca 1944 roku.
Pozostałość po żwirowni
Treblinka II (1942-1943) Obóz Zagłady
Obóz Zagłady – Treblinka II wybudowany został przez Niemców w pobliżu Karnego Obozu Pracy- Treblinka I w ramach Akcji Reinhard. Akcja ta miała na celu fizyczną likwidację ludności żydowskiej. Budowę rozpoczęto na przełomie maja i czerwca 1942 roku. Wykonawcami przedsięwzięcia były 3 firmy budowlane z Lipska i Freibergu. Już do 22 lipca 1942 roku obóz zagłady był gotowy do przyjęcia pierwszych transportów. Do zakończenia wszelkich prac wykorzystano Żydów z Warszawy i okolic oraz więźniów z Karnego Obozu Pracy Treblinka I. Teren obozu zajmował powierzchnię 17 ha i otoczony był dwu metrowym ogrodzeniem z drutu kolczastego.
Program zagłady Żydów rozpoczęto dnia 23 lipca 1942 roku. Pierwszy transport pochodził z getta warszawskiego. Do dnia 21 września 1942 roku zgładzono 254 000 Żydów z Warszawy oraz 112 000 ofiar z miejscowości położonych w obrębie dystryktu warszawskiego. W Treblince II ginęli także Żydzi spoza terytorium Polski. Do obozu przywożono ich z Austrii, Czechosłowacji, Francji, Grecji, Jugosławii, Niemiec i Związku Radzieckiego. W obozie śmierć poniosło także ponad 2 000 Romów.
Program masowej zagłady Żydów w Treblince zakończono w kwietniu 1943 roku, później do obozu trafiło już tylko kilka pojedynczych transportów. Pod koniec lutego bądź na początku marca 1943 roku Henrich Himmler wydał rozkaz kremacji zwłok. W tym celu otwarto zbiorowe mogiły, a ekshumowane zwłoki palano na rusztach z szyn kolejowych. W dniu 2 sierpnia 1943 roku w obozie wybuchło zbrojne powstanie. Z 840 więźniów z obozu uciekło zaledwie dwieście osób. Jedynie około 60 z nich doczekało końca wojny, aby opowiedzieć światu o okrucieństwie Treblinki. Po powstaniu rozpoczęto stopniową likwidację obozu. Więźniowie, którym nie udało się uciec zostali zabici a pozostałych zmuszono do rozbiórki obozu i zatarcia po nim wszystkich śladów. Rozebrano wszelkie instalacje budowlane, a cały teren obozu zaorano. Zasadzono tu drzewa, obsiano go łubinem i zbudowano dom dla rodziny ukraińskiej.
Szacuje się, że w obozie śmierci w Treblince życie straciło od 700 do 800 tysięcy Żydów. Według najnowszych badań liczba ofiar pokrywa się z górną granicą danych szacunkowych.
W Obozie Zagłady Treblinka II życie stracił Henryk Goldszmit znany jako Janusz Korczak. Człowiek ten mimo szansy opuszczenia getta pozostał ze swoimi wychowankami. Towarzyszył im w ostatniej drodze i zginął wraz z nimi.
Tereny poobozowe uporządkowano i upamiętniono w latach 1959-1963 wg projektu prof. F. Duszenki, A. Haupta i F. Strynkiewicza. Od 1964 roku działa Muzeum Walki i Męczeństwa Treblinka (Oddział Muzeum Reginalnego w Siedlcach). Swym zasięgiem obejmuje były: Obóz Zagłady, Karny Obóz Pracy i Miejsce Straceń (tzw. „Czarną Drogę i kopalnię żwiru). Na terenie Muzeum znajduje się symboliczny cmentarz utworzony z 17 000 głazów oraz centralnie położony duży pomnik ofiar więźniów Karnego Obozu Pracy.
Opracowała: M. Kielan, na podstawie:
Źródła: Encyclopaedia of The Holocaust Tłumaczenie na polski – Andrzej Dąbrowski, www.treblinka.bho.pl
Fot. J.Kur, M. Dolota
Bitwa pod Pułtuskiem
Pułtusk ze względu na swoje położenie przez wieki był niezwykle cennym strategicznie i militarnie punktem. Walki o miasto wielokrotnie wpisały się w historię. Jedna z najbardziej znanych bitew o Pułtusk została stoczona w czasach wojen napoleońskich. Wczesnym rankiem 26 grudnia 1806 roku pod Pułtuskiem starły się ze sobą wojska francuskie z rosyjskimi. Wielka Armia Cesarza Francuzów – Napoleona I chciała zdobyć most na Narwi a następnie zająć całe miasto. Walka ta była kluczowym elementem planów militarnych Napoleona. Oddziały rosyjskie dowodzone przez generała Augusta von Bennigsena w znacznym stopniu utrudniły wojskom napoleońskim realizację założonego planu. Wielogodzinna walka nie przyniosła jednoznacznego rozstrzygnięcia. Napoleon uznał wycofanie się Rosjan w kierunku Ostrołęki za swój osobisty sukces. Wkrótce Francuzi zajęli miasto. Według przypuszczeń historyków w walkach uczestniczyło ponad 70 tysięcy żołnierzy z obu stron. Bitwa rozegrała się w bardzo trudnych zimowych warunkach atmosferycznych.
W następnym roku w lipcu podpisano pokój w Tylży. Z części zaboru pruskiego utworzono Księstwo Warszawskie. Te zależne od Francji symboliczne państwo polskie istaniało do Kongresu Wiedeńskiego, który w latach 1813-1815 podjął ostateczną decyzję o jego likwidacji.
O wysokiej randze samej bitwy świadczy pamiątkowy napis na wzniesionym w Paryżu Łuku Triumfalnym. Bitwa miała duże znaczenie dla Francuzów. W czasach napoleońskich po Morzu Północnym pływała fregata „Pułtusk”, która weszła w skład floty wojennej Francji.
Opracowała: M. Kielan, fot. M. Dolota
Bitwa Węgrowska początek powstania
W 150 rocznicę wybuchu powstania styczniowego należałoby wspomnieć o jednej z największych batalii tego zrywu patriotycznego – bitwie węgrowskiej, której punkt kulminacyjny przypadł na dzień 3 lutego 1863 roku. Polacy w pamiętną noc styczniową uciekali wówczas przed tzw. „branką” czyli wcielaniem do wojska carskiego. Po koniec stycznia tego roku Rosjanie postanowili opuścić mniejsze miejscowości i skoncentrować swoje wojska w większych garnizonach. Na mocy tego rozkazu Kozacy Dońscy opuścili Węgrów i przegrupowali się w Siedlcach. Węgrów był wówczas wolny i przybywali do niego ochotnicy, aby walczyć w powstaniu. Liczba ich wzrosła do 3500 osób. Brakowało broni, ale za to chęci do walki były wystarczające. Uzbrojeni byli głównie w broń białą czyli kosy. Rosjanie zakładali atak na Węgrów z 3 stron: Siedlec, Łochowa i Małkini. Do przewozu wojska wykorzystali nową linię kolejową z Warszawy do Petersburga (oddaną do użytku 18.05.1852 roku). Polska strona przewidziała taki rozwój sytuacji i podjęła działania zaczepne. W Łochowie powstańcy zniszczyli urządzenia kolejowe i linię telegraficzną, spalili mosty na Liwcu i Bugu. Po jej odbudowie zaatakowali pociąg i rozbroili oficerów rosyjskich. Odbudowa i ochrona tej linii wymagała od Rosjan dużego wysiłku.
Pierwszy atak na Węgrów nastąpił od strony wschodniej w miejscowości Mokobody. Do Łochowa odbudowaną koleją dojechały posiłki, ale oddział ten został zaatakowany w nocy z 2 na 3 lutego przez partyzantów. Grupa północna z Małkini ostatecznie nie wzięła udziału w bitwie. Sytuację wykorzystali Polacy i w liczbie 1000 partyzantów zaatakowali wojska rosyjskie stacjonujące w Mokobodach. Artyleria rosyjska przeważyła jednak szalę zwycięstwa. Ranem 3 lutego przeważające liczebnie wojska rosyjskie ruszyły na Węgrów. Ogień artyleryjski wywołał panikę i ucieczkę ludności cywilnej. Partyzanci pozostali na polu bitwy i przepuścili zwarty kontratak na wojsko składającie się głównie z Kozaków. Następnego dnia (4 lutego) siły obrońców Węgrowa wycofały się do Sterdyni, aby przekroczyć Bug i dołączyć do innych walczących oddziałów. Miasto zostało doszczętnie spalone.
Bitwa ta była pierwszą wielką operacją przeciw partyzantom ze strony rosyjskiej. Mimo przegranej rozbudziła nadzieję Polaków na zwycięstwo i odzyskanie wolności. Jako jedna z największych w tym powstaniu doczekała się upamiętnienia w twórczości malarskiej i literackiej.
Późniejsze bitwy i potyczki:
– 12 marca 1863 Kamieńczyk,
– 20 marca 1863 Kąty Czarnieckie – zginęło 18 powstańców,
– 3 czerwca 1863 bitwa pod Nagoszewem,
– 10 czerwca 1863 Bitwa pod Korytnicą- zginęło 27 powstańców,
– 9 marca 1946 w Kosowie Lackim zmarł ostatni weteran Powstania Styczniowego.
Opracował: M. Dolota, fot. A. Bala
na podstawie: płk dr J. Ślipiec -Akademia Obrony Narodowej,
Atlas historyczny (1987) ilustracje Szymon Kobyliński (mieszkaniec Łochowa)
.
W Polsce mieszka 18 gatunków płazów. Zważywszy na to, że na świecie jest ich ponad 6 tysięcy, liczba ta nie wydaje się imponująca. Niemniej chcemy pokazać, że warto poznawać tę grupę niezwykłych i pożytecznych zwierząt.
Czy określenia „niezwykłe” i „pożyteczne” niekoniecznie pasują do ropuch, żab i im podobnych? Program dotyczący płazów realizowany na terenie Nadbużańskiego Parku Krajobrazowego miał za zadanie zmienić te opinie!
Zapraszamy do zapoznania się z efektami zadania „Pomagamy płazom przetrwać wiosenną wędrówkę do zbiorników wodnych – akcja edukacyjno-ochroniarska na terenie Nadbużańskiego Parku Krajobrazowego”.
„Pomagamy płazom przetrwać wiosenną wędrówkę do zbiorników wodnych – akcja edukacyjno-ochroniarska na terenie Nadbużańskiego Parku Krajobrazowego dofinansowana przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska w Warszawie, w formie dotacji, w kwocie 12.000,00 zł”
Zdajemy sobie sprawę, że by coś chronić – warto najpierw to poznać i polubić. Stąd nawiązaliśmy współpracę ze szkołami podstawowymi z terenu prowadzenia działań.
Młodsi uczniowie (kl. IV i V) poznawali polskie płazy i wcielali się w ich agentów, którzy reklamują swych podopiecznych. Starsi (kl. VI) analizowali biologię i ekologię płazów, ich znaczenie, zagrożenia i sposoby ochrony.
Wybrani uczniowie wspomagali potem czynnie działania ochroniarskie, a prace i analizy wszystkich uczestników przyczyniły się do popularyzacji wiedzy na temat płazów.
Akcja edukacyjna:
Poznawaliśmy płazy na warsztatach szkolnych – analizując cechy i ekologię poszczególnych gatunków, ich potrzeby, zagrożenia i sposoby ochrony.
Prace uczniów promujące płazy i działania terenowe mające na celu ich ochronę były prezentowane gościom imprez masowych (np. Dzień Ziemi 2011, Festyn Rodzinny).
Wydana została broszura informacyjno-promocyjna na temat płazów i działań na rzecz ich ochrony.
Akcja ochroniarska:
Z początkiem kwietnia w miejscowości Miednik (gm. Stoczek) na odcinku 300 m wzdłuż drogi Stoczek-Wrotnów rozstawiliśmy płotki ochronne z siatki plastikowej, których zadaniem było powstrzymywanie płazów przed wchodzeniem na jezdnię. Jednocześnie przed ta barierą wkopaliśmy wiaderka, w których gromadziły się płazy, szukające przejścia.
Płazy były regularnie przenoszone na drugą stronę jezdni, gdzie mogły odbywać gody w stawie. Na zdjęciu biorący udział w akcji uczniowie prezentują plan terenu badań, kierunek wędrówki płazów i rodzaje podjętych działań:
Uczniowie brali też udział w wycieczkach przyrodniczych, w trakcie których poznawali warunki bytowania i zachowania płazów w terenie.
Analizowaliśmy teren prowadzenia akcji w odniesieniu do potrzeb płazów (bliskość lasu, obecność zbiorników wodnych), zagrożeń dla płazów (ruchliwa droga) i możliwości ich ochrony (przenoszenie przez jezdnię). Zbadaliśmy też stan wody w obu stawach i obserwowaliśmy ich mieszkańców. Napotkane zwierzęta oznaczaliśmy na podstawie informacji w atlasach. Nasłuchiwaliśmy tez głosów godowych wydawanych przez samce płazów.
Obserwacja i oznaczanie płazów w terenie.
Jakie płazy czekają w wiaderkach na transport na drugą stronę drogi?
Kontrola pojemników.
Obchód wzdłuż płotków ochronnych.
Monitoring terenu występowania płazów.
Badania stanu wód, w których przebywają płazy.
Spotkanie z płazami w ich środowisku i obserwacja poszczególnych gatunków na żywo przyniosła nam wiele emocji, uzupełniła i utrwaliła wiadomości z warsztatów w szkole. Dodatkowo dała możliwość czynnego uczestnictwa w działaniach związanych z ochroną przyrody. Każdy może mieć swój wkład w dbanie o skarby natury w swojej okolicy.
Jeśli w Twojej okolicy płazy potrzebują pomocy przy pokonywaniu dróg na trasie wiosennych wędrówek – napisz do nas!
e-mail: nadbuzanskipk@wp.pl
e-mail: edukacja.npk@gmail.com
[Tekst: NW; Zdj.: AD, ESC]
Obchody Dnia Ziemi 2011 w Nadbużańskim Parku miały miejsce w niedzielę 8 maja w Kosowie Lackim. Organizatorami imprezy był Urząd Miasta i Gminy w Kosowie Lackim, Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury w Kosowie Lackim oraz Nadbużański Park Krajobrazowy. Jako współorganizator XII Gminnych Obchodów Dnia Ziemi w Kosowie Lackim dołączyło Stowarzyszenie Przyjaciół Ziemi Kosowskiej. Gospodarzem uroczystości była wiceburmistrz Kosowa pani Longina Oleszczuk.
Święto miłośników i osób troszczących się o otaczającą nas przyrodę pokazało duże zaangażowanie mieszkańców NPK w sprawy środowiska.
Bardzo ciekawy program artystyczny przygotowały Gminne Przedszkole w Kosowie Lackim, Szkoła Podstawowa w Telakach, Publiczne Gimnazjum, Publiczne Liceum Ogólnokształcące oraz zespół taneczny „Tempo”, a także kabaret „CHAOS” z Miejsko-Gminnego Ośrodka Kultury.
Podziwialiśmy przedstawienia nawiązujące do idei przyjaźni z przyrodą, nieszkodzenia jej składnikom, a tym samym dbania o jakość życia człowieka. nawiązując do wszechobecnego problemu wytwarzania nadmiernych ilości odpadów, uczniowie zaproponowali bardzo atrakcyjny pokaz mody recyklingowej. Nastrój wspólnej zabawy i spotkania przyjaciół jednej sprawy podbudowywały dynamiczne występy zespołów tanecznych.
Organizatorzy zachęcali także do udziału w sportowej spartakiadzie i wspólnym malowaniu plakatów
Strażnik NPK – p. Janusz Kur zaprosił na uroczystości twórców ludowych, którzy zaprezentowali piękne rzeźby w drewnie, wyroby z wikliny, elementy wykonane z bibuły i misterne koronki.
Dużą popularnością cieszyło się miejsce, gdzie do twórczych zabaw i poszerzania wiedzy przyrodniczej zachęcali pracownicy NPK. Pod zielonym namiotem panowało na przemian twórcze skupienie i nie mniej twórczy rwetes i dyskusja. Najmłodsi odwiedzający na wstępie witali się z przedstawicielami parkowej fauny – borsukiem, bażantem i sójką.
Reprezentanci bardzo ciekawej grupy parkowych zwierząt uśmiechali się do gości stoiska ze swoich nietypowych portretów przygotowanych przez uczniów szkół podstawowych biorących udział w akcji „Pomagamy płazom przetrwać wiosenną wędrówkę do zbiorników wodnych„. To właśnie płazy były bohaterami wystawy – autorzy przedstawili miedzy innymi sprawnie biegającą ropuchę paskówkę, łapiącą owady w trakcie wyskoku w powietrze rzekotkę oraz łakomczuszka – ropuchę szarą lubiącą zjadać stonkę ziemniaczaną.
O innych działaniach przeprowadzonych w ramach akcji można było dowiedzieć się z zaprezentowanych plakatów, które również wykonali uczniowie szkoły podstawowej. Pokazywały one także różnorodność płazów występujących w NPK – udokumentowaną na zdjęciach z miejsca podejmowanych działań ochronnych. Młodych przyrodników bardzo cieszyło, że tak ciekawe zwierzęta występują nie tylko w książkach, ale także w ich bliskiej okolicy.
Świętujący Dzień Ziemi zapoznawali się także z innymi mieszkańcami Parku – układając i rozpoznając ich postacie na puzzlach oraz nadając im charakterystyczne barwy na malowankach.
Dużym zainteresowaniem cieszyła się także praca z wytworem działań kolejnych zwierząt – węzą z wosku pszczelego. Dzięki sprawnym ruchom dłoni była ona zamieniana w piękne świece o miodowym aromacie.
Bardzo cieszy nas, że mogliśmy wziąć udział w tak pięknym wydarzeniu. Szczególnie ważne dla nas jest, że mogliśmy razem odkrywać, że piękna przyrody nie trzeba szukać w jakiś nieznanych krainach, ale jest ono dostępne tuż obok nas. Warto zatem trenować zmysł obserwatora oraz jako przyjaciel przyrody dbać o jej dobro. W tym na pewno będą mogli pomóc pracownicy NPK – zapraszamy zatem do odwiedzin w naszej siedzibie, na umówionych wycieczkach w terenie oraz na naszym stoisku na kolejnych imprezach przyrodniczych i kulturowych.
Trasa ścieżki prowadzi m. in. malowniczymi skarpami wzdłuż potoków Brzeźniczka i Krępiec, gdzie względna różnica wysokości terenu dochodzi do kilkunastu metrów. W trakcie zajęć dydaktycznych można poznać różnorodność występujących tu gatunków i siedlisk oraz zasady gospodarki leśnej.
Kategorie
Bobry
Największy gryzoń Europy- bóbr europejski (Castor fiber) jest gatunkiem chronionym, wpisanym do „Polskiej czerwonej księgi zwierząt”. Jako jeden z dwóch żyjących na świecie gatunków (oprócz człowieka) potrafi przystosować środowisko do swoich potrzeb. O ile działalność ludzi wywiera najczęściej niekorzystny wpływ na przyrodę, to działalność bobrów w większości przypadków jest pozytywna. Bobry przywracają w przyrodzie właściwe stosunki wodne, przyczyniają się do denaturalizacji siedlisk, ograniczają erozję, mają wpływ na zachowanie i zwiększenie bioróżnorodności.
Gryzoń ten we wczesnym średniowieczu zamieszkiwał licznie całą Europę i Azję od strefy stepów po tundrę. W XI wieku z powodu intensywnych polowań liczebność bobra znacznie spadła, dlatego też Bolesław Chrobry wydał pierwsze prawo w Państwie Polskim ustanawiając urząd bobrowniczego, do którego należała opieka nad bobrami. W XII w. zabroniono polowań na bobry z wyjątkiem książąt i arystokracji kościelnej. Obowiązujące w latach 1532-1840 „Statuty Litewskie” prawnie chroniły bobry na Ziemiach Polskich. Pomimo prawnej ochrony do początku XX wieku przetrwało jedynie osiem małych populacji skupiających w sumie około 1200 osobników. Przed gatunkiem pojawiła się groźba wyginięcia. Bobry ginęły w wyniku dynamicznie rozwijających się nowoczesnych cywilizacji i kolonizacji (wycinanie i wypalanie lasów, osuszanie bagien). Najwcześniej wyginęły bobry na południu Portugalii, Hiszpanii, Grecji, Iraku, Azerbejdżanu i Turcji.W późniejszym okresie zniknęły z Włoch i Anglii. W większości krajów bobry zniknęły na przełomie XVIII/ XIX wieku.Głównym zaś powodem zagłady bobrów były nadmierne polowania. Zastosowanie ubitych bobrów było bardzo różnorodne. Zęby bobra wieszane na szyi dziecka miały według ludowych podań zmniejszyć ból ząbkowania, a mięso- zwłaszcza z ogona (pluska) pokrytego łuskami podobnymi do rybich było spożywane w okresie postów. Skór bobrów używano do produkcji luksusowych futer, mufek i czap, które miały polepszyć pamięć, sadłem leczono ciężkie rany, a zawartość worków strojowych zwanych strojem bobrowym była ceniona jako specyfik na wszelkie dolegliwości i choroby.
W 1928 roku liczebność populacji bobra w Polsce oszacowano na 235 sztuk. Skuteczną ochroną objęto ten gatunek na mocy aktów prawnych z 1934 roku. W 1939 roku liczebność bobrów w Polsce wynosiła już około 400 sztuk. Po II wojnie światowej zaczęto prowadzić prace nad zwiększeniem liczebności tego gatunku w Polsce. Wynikiem tego było wdrożenie do realizacji w 1974 roku przez Zakład Doświadczalny w Popielnie Programu Aktywnej Ochrony Bobra Europejskiego. Głównym założeniem tego Programu było utworzenie licznych kolonii bobrów składających się z 4-6 introdukowanych par w odległości wzajemnej pomiędzy takimi grupami około 100 km wzdłuż osi Wisły.
Obecnie bobry występują na terenie całej Polski, z wyjątkiem wysokich gór. Ślady bytności bobrów obecne są na każdej rzece i strumieniu, na wielu jeziorach, stawach , jak też bagnach i małych oczkach wodnych. Dane szacunkowe wskazują, że w roku 2005 populacja bobrów w Polsce liczyła ponad 43 tysiące osobników, przy czym najwięcej (12500 osobników) bobrów jest w województwie Podlaskim, a najmniej (85 osobników) w województwie śląskim.
Najstarsze wiadomości o bobrach w Puszczy Kozienickiej (dawnej Puszczy Radomskiej) pochodzą z 1224 roku kiedy to Leszek Biały przyznał biskupowi Iwonowi prawo łowienia bobrów na rzece Czarnej (Zagożdżonka). Wiadomo jest, że bobry żyły także na rzece Radomierzy (obecnie Radomka). W obrębie Puszczy znajdowały się dwie wsie służebne o nazwie Bobrowniki, a nad rzeką Zagożdżonką położone było uroczysko Bobrek.
Na skutek polowań i zmiany środowiska bóbr wyginął na terenie Puszczy Kozienickiej pod koniec XVIII wieku.
Dopiero koniec XX wieku staje się okresem reaktywacji bobrzego stanu i rozkwitu ich pogłowia w okolicznych wodach. Odtworzenie populacji „bobrów kozienickich” zainicjowano 24 listopada 1991 roku, poprzez sprowadzenie 4 sztuk pochodzących z rzeki Omet w Nadleśnictwie Srokowo (Pojezierze Warmińsko Mazurskie). Restytucję przeprowadzono na rzece Zagożdżonce, nieopodal rezerwatu Źródło Królewskie (oddz.76). Od tego momentu pracownicy Kozienickiego Parku Krajobrazowego rozpoczęli cykliczne obserwacje bobrów. Według kolejnych raportów, ślady bytności bobrów stwierdzano na odcinku pomiędzy rezerwatem Brzeźniczka a mostem po dawnej kolejce wąskotorowej. W ciągu całego 1992 roku prowadzono stałe obserwacje wzdłuż rzeki Zagożdżonki, stwierdzając liczne ślady bytności bobrów.
Obserwowano zarówno liczne zgryzy, wyjścia na ląd i ścieżki. Szczególnie liczne objawy bytności bobrów zarejestrowano przy ujściu strumienia Królewskich Źródeł do Zagożdżonki (wzdłuż stromej skarpy). Jednocześnie wykazano,że aktywność tych zwierząt jest stwierdzana od mostu drogowego Kozienice–Zwoleń aż po ujście strumienia odprowadzającego wody z rezerwatu Brzeźniczka.
Równolegle z obserwacjami prowadzonymi na terenie Kozienickiego Parku Krajobrazowego, gromadzono wszelkie dane dotyczące pojawiania się bobrów lub śladów ich żerowania na terenach przyległych do Puszczy Kozienickiej. W ten sposób, na przełomie 1992/93 roku uzyskano informację o bobrach na jeziorze Kozienickim, a w latach 1995-1997 na rzece Radomce w pobliżu miejscowości Wola Chodkowska.
W maju 1997 roku dokonano kolejnego wypuszczenia bobra, które było efektem interwencji na rzece Mlecznej w pobliżu Radomia, skąd pochodził wspomniany osobnik. Bóbr na skutek zanieczyszczenia rzeki miał objawy podtrucia, przez pewien czas przetrzymywany był w schronisku dla zwierząt w Radomiu. Następnie podjęto decyzję o wypuszczeniu go do rzeki Zagożdżonki (Nadleśnictwo Kozienice, oddz.56). Bóbr został wypuszczony 8 maja 1997 roku. Kolejne lata przyniosły rejestracje nowych stanowisk bobrów. W 2000 roku na rzece Leniwej i jej dopływie – rzece Narutówce. W 2002 roku w okolicy wsi Poświętne, stwierdzono na rzece Leniwej osobniki młodociane, w roku 2003 bobry zajęły Okólny Ług. W marcu 2003 roku na ulicy Radomskiej w Pionkach strażacy schwytali bobra, który po oględzinach lekarza weterynarii i decyzji Nadleśnictwa Kozienice został wypuszczony do zbiornika retencyjnego utworzonego na rzece Ostrownicy, kolejne kontrole wykazały, że osobnik w pełni zaaklimatyzował się o czym świadczyły kolejne świeże zgryzy. W kwietniu tego samego roku na rzece Zagożdżonce w Pionkach, wypuszczono bobra, wydobytego przez funkcjonariuszy JR-G Państwowej Straży Pożarnej ze studzienki telefonicznej w Pionkach.
W roku 2005 stwierdzono nowe stanowiska bobrów zlokalizowane na rzece Pacynce w pobliżu Antoniówki. Tego samego roku na rzece Mirence zaobserwowano pierwsze zgryzy nieopodal mostu drogowego Pionki-Sucha. Na przełomie lat 2005/2006 bobry zajęły kolejne stanowisko – w Strudze Polickiej w miejscowości Garbatka-Zbyczyn. Rok 2006 to kolejne miejsca zajmowane przez bobry, wykazano je na dolnym odcinku Krępca –przed zbiornikami w Janikowie oraz na Gzówce przed zbiornikiem w Siczkach.
W wyniku badań populacji bobra w obrębie Puszczy Kozienickiej wykonanych na zlecenie Kozienickiego Parku Krajobrazowego w 2007 roku stwierdzono występowanie na tym terenie około 120 osobników bobrów na tym terenie.
Na terenie Puszczy żeremia (domy bobrów) spotykane są sporadycznie, gdyż zwierzęta te bytują w norach wykopanych w wysokich brzegach rzek.
W Puszczy Kozienickiej bobry odgrywają bardzo ważną rolę, gdyż łagodzą negatywne skutki leja depresyjnego (obniżenie się poziomu wód wgłębnych), powodującego zanikanie terenów wodno- błotnych. Bobry budując tamy, tworzą rozlewiska często nawet o powierzchni kilku hektarów i utrzymują na nich stały poziom wody, gdyż woda przelewa się przez koronę tamy, a wszelkie jej uszkodzenia są na bieżąco naprawiane. W okolicach bobrowych tam podwyższa się i stabilizuje poziom wody gruntowej, zmniejsza się erozja brzegów. Poprzez zwiększenie osadzania się cząstek mineralnych i organicznych w rejonie tam bobrowych inicjowane są naturalne procesy bagienne.
W obrębie siedlisk bobrowych zwiększa się różnorodność biologiczna. W wyniku podwyższania się poziomu wody przy tamach i wycinania drzew przez bobry, zmienia się struktura i skład gatunkowy roślinności. Z czasem zaczyna dominować warstwa krzewów, odtwarzane są naturalne zespoły zaroślowe wierzbowo- brzozowe oraz zespoły leśne grądów, olsów i łęgów. Bogatsza staje się strefa runa z gatunkami światłolubnymi traw i ziół. W ten sposób powstaje szeroki pas przejściowy między dwoma ekosystemami (ekoton). Nie zamarzające do dna stawy bobrowe sprzyjają również odtwarzaniu się populacji wydry. Stawy bobrowe mają również bardzo duże znaczenie dla ptactwa wodnego. W związku z występowaniem rozbudowanej strefie ekotonowej, obecności martwych drzew i wysepek stwarzane są odpowiednie warunki do gniazdowania.
Pojawienie się bobrów w okolicy, a w związku z tym żeremi, tam i stawów bobrowych świadczy o czystości środowiska (głównie wody) i jest ważnym elementem poprawiającym walory krajobrazowe terenu. Można ten fakt wykorzystać do celów edukacyjnych. Na terenie Kozienickiego Parku Krajobrazowego, w rezerwacie przyrody źródła Królewskie wytyczone zostały 2 ścieżki dydaktyczne przez leśników z Nadleśnictw Kozienice i Zwoleń w ramach realizowanego wspólnie z Holenderskim Ministerstwem Rolnictwa, Ochrony Środowiska i Rybołóstwa programu Edukacyjnego w Leśnym Kompleksie Promocyjnym „Puszcza Kozienicka”. Na jednej z nich można zapoznać się z efektami działalności bobrów.
Dowiemy się tu, że puszczańskie bobry zgryzają najczęściej korę i młode pędy leszczyny, wierzby, graba i olchy ale spotkać można także zgryzione pnie dębowe, brzozowe, a nawet świerkowe. Bobry z Kozienickiego Parku Krajobrazowego zajmują coraz większe terytoria. Ślady ich żerowania spotkać można w odległości nawet 60 metrów od rzeki. Puszczańskie bobry zajmując nowe tereny wyszły poza obręb lasu, zasiedlając rzeki w pobliżu ludzkich osiedli- terenów rolniczych, stawów hodowlanych. Stopniowo także w obrębie Kozienickiego Parku Krajobrazowego zaczynają pojawiać się konflikty na linii bobry człowiek. Zwierzęta te są płoszone, następuje rozbieranie tam.
W celu zminimalizowania tych konfliktów i w ramach aktywnej ochrony gatunkowej pracownicy Kozienickiego Parku Krajobrazowego podejmują działania edukacyjne i techniczne. I tak np. w miesiącu listopadzie 2007 roku wykonane zostało po raz pierwszy na terenie Parku udrożnienie tamy bobrowej przy pomocy rur PCV na rzekach Mirence i Krypiance.
Michał Latos – Kozienicki Park Krajobrazowy
Witold Strużyński- SGGW Warszawa
