Las Brwileński, położony w malowniczej strefie krawędziowej doliny Wisły, jest jednym z najcenniejszych przyrodniczo fragmentów Brudzeńskiego Parku Krajobrazowego. Dla turystów wędrujących czerwonym szlakiem im. Bolesława Krzywoustego to kraina głębokich wąwozów i imponujących deniwelacji terenu sięgających nawet 40 metrów. Strome zbocza i gęste dąbrowy, które dziś podziwiamy jako walor krajobrazowy, w latach 40. XX wieku stały się miejscem tragicznych wydarzeń.

Pierwsza fala zbrodni – „Akcja Inteligencja” (1940)

W styczniu i lutym 1940 roku, w ramach zaplanowanej przez III Rzeszę akcji eksterminacyjnej polskiej inteligencji, do Lasu Brwileńskiego transportowano więźniów z płockiego więzienia. Wśród ofiar byli nauczyciele, lekarze, urzędnicy i działacze społeczni – osoby stanowiące lokalną elitę i wsparcie dla społeczności. Egzekucje odbywały się w ukryciu, z dala od osiedli, a miejsce to stało się symbolem tragicznego losu wielu mieszkańców regionu.

Druga fala zbrodni – styczeń 1945 roku

Tuż przed nadejściem frontu w 1945 roku w lesie dokonano kolejnych egzekucji więźniów politycznych. Celem było zatarcie śladów wcześniejszych zbrodni. Wydarzenia te dopełniły dramatycznej historii tego miejsca. Szacuje się, że w Lesie Brwileńskim spoczywa około 400 bezimiennych ofiar.

Duchowieństwo i elita Płocka

Wśród pomordowanych znajdowali się również duchowni katoliccy, profesorowie i alumni Wyższego Seminarium Duchownego w Płocku. Ich męczeństwo stało się częścią lokalnej pamięci historycznej i symbolem walki o kulturę, tożsamość oraz wartości.

---

Mogiła Dwóch Studentów

Na skraju lasu, od strony Maszewa, znajduje się mogiła dwóch młodych studentów – jeńców wojennych, którzy zginęli tragicznie podczas próby powrotu do rodzinnych stron. Ich historia przez lata była przekazywana w lokalnej tradycji, a miejsce ich spoczynku do dziś otaczane jest opieką mieszkańców.

---

Historia gajowego Władysława Lewandowskiego

Las Brwileński był również miejscem działalności konspiracyjnej Armii Krajowej. Gajowy Władysław Lewandowski ps. „Wład” wraz z współpracownikami organizował w lesie tajne kwatery i bunkry, które służyły strukturze Inspektoratu Płocko-Sierpeckiego. Po wykryciu jednej z kryjówek przez okupanta został aresztowany i stracony. Jego postawa pozostaje symbolem odwagi i zaangażowania w walkę o niepodległość.

---

Mogiła żołnierza Wojska Polskiego z 1939 roku

Na terenie Lasu Brwileńskiego znajduje się również mogiła nieznanego żołnierza Wojska Polskiego poległego we wrześniu 1939 roku. Miejsce to zostało ponownie odnalezione i uporządkowane w 2011 roku dzięki lokalnym pasjonatom historii. Stanowi ono świadectwo kampanii polskiej 1939 roku i przypomnienie o ofierze żołnierzy broniących Ojczyzny.

---

Ochrona dziedzictwa

Współczesna ochrona Brudzeńskiego Parku Krajobrazowego obejmuje nie tylko przyrodę, ale także pamięć historyczną. Leśne mogiły, miejsca egzekucji i symboliczne upamiętnienia są integralną częścią krajobrazu kulturowego. Sędziwe drzewa i naturalne ukształtowanie terenu tworzą przestrzeń refleksji, zadumy i szacunku wobec historii.

Las Brwileński to miejsce, w którym przyroda i pamięć splatają się w jedną opowieść – o cierpieniu, odwadze i potrzebie pielęgnowania prawdy dla przyszłych pokoleń.

PODCAST:

 

 

PODCAST:

 

📍 Józefowo – historia ukryta wśród lasów i legend

Mało kto wie, że Józefowo (a właściwie od 2013 roku Józefów) to niegdyś samodzielna miejscowość, dziś część wsi Bądkowo-Podlasie. Pierwsze wzmianki o niej pochodzą z pierwszej połowy XIX wieku – wówczas figurowała jako Józefowo-Rumunki, należące do gminy Brudzeń i parafii Bądkowo. W tamtym czasie w zaledwie 5 domach mieszkało 33 mieszkańców, a ich majątek liczył 12 morgów ziemi.

Dziś nazwa Józefowo funkcjonuje potocznie – mieszkańcy używają jej, mówiąc o jeziorze, otaczającym je lesie i przyległych terenach. 🌲
W dawnych mapach można odnaleźć m.in. miejsce zwane Zgryzota, nieistniejącą już cegielnię, fortyfikacje ziemne z okresu II wojny światowej oraz cmentarz choleryczny z XIX wieku.

---

🌳 Gajówka i Rokicki Las

Na początku XX wieku powstała tu gajówka, a pierwszym znanym gajowym był Zygmunt Wszelaki – człowiek cieszący się ogromnym autorytetem wśród mieszkańców.
Teren, na którym się znajduje, nazywano Rokickim Lasem, gdyż przed wojną należał do sióstr zakonnych z Rokicia. Po wojnie siostry przez pewien czas mieszkały w gajówce, dzieląc ją z leśniczym.

---

🌊 Legenda o zatopionym kościele

Jedna z najstarszych mieszkanek przekazała niezwykłą opowieść o jeziorze, które – jak głosi legenda – kryje zatopiony kościół.
Mówi się, że w Wielką Niedzielę dały się słyszeć dzwony, a wieś zapadła się pod wodę…
Nawet nurkowie sprowadzeni z Warszawy mieli rzekomo natknąć się na zielone drzwi kościoła i tajemniczą postać w niebieskim płaszczu. To jedna z wielu lokalnych historii, które do dziś pobudzają wyobraźnię mieszkańców.

---

✝️ Kapliczka i przydrożne krzyże

Na józefowskim szlaku można zobaczyć trzy krzyże i jedną kapliczkę:

• Metalowy krzyż na drodze do Wiskwitna,

• Krzyż z naturalnej wielkości figurą Chrystusa autorstwa Edmunda Szpanowskiego,

• Metalowy krzyż przy plaży, ufundowany przez rodzinę Skowrońskich,

• Kapliczkę na dębie „Kubuś”, powstałą z inicjatywy rodziny Umińskich, z papieskim błogosławieństwem od Papieża Franciszka.

Przy okazji poświęcenia kapliczki mieszkańcy przygotowali kapsułę czasu, w której znalazły się m.in. papieskie pamiątki i przesłanie dla przyszłych pokoleń. 🙏

---

🏰 Grodzisko przy jeziorze

Na cyplu morenowym, przy tzw. małym jeziorze józefowskim, odkryto ślady wczesnośredniowiecznego grodziska z XI–XII wieku. Podczas badań w 1965 roku odnaleziono fragmenty naczyń i palenisko.
Z tym miejscem wiąże się kolejna legenda – o nocnych ogniskach i odgłosach dawnych mieszkańców, które miały znikać wraz z rozoraniem grodziska. Dziś jego ślady można odnaleźć jedynie dzięki technologii LIDAR, ok. 200 m na północny zachód od Karwosiek-Dłużniewa.

---

📖 Józefowo to miejsce, gdzie historia, natura i legenda splatają się w jedną opowieść – zapisaną w pamięci mieszkańców i ukrytą wśród drzew nad spokojnym jeziorem.