Ochrona krajobrazu w Nadbużańskim Parku Krajobrazowym

Nadbużański Park Krajobrazowy cechuje się cennym krajobrazem rolniczym, a jednym z jego walorów są wierzby głowiaste. Wierzby porastają miedze, drogi śródpolne i publiczne.  Cześć z nich jest ogłowiana dość często, a inne sporadycznie. Gałęzie tego gatunku służyły jako surowiec energetyczny, ale pozostały pień drzewa był siedliskiem wielu gatunków zwierząt. Obecnie na terenie parku ogławianiem wierzb zajmują się ich właściciele. Planowany jest kompleksowy program ogławiania, ale wymaga to porozumienia z właścicielami gruntów i zarządcami dróg publicznych.

Wierzba głowiasta to nie specjalny gatunek, czy odmiana wierzby, ale forma drzewa ukształtowana ręką człowieka. Możemy ją uzyskać z sadzonek (sztobrów), lub pozyskanych podczas ogławiania grubych pędów (żywokołów). Jeśli chodzi o gatunki wierzb prowadzone w formie głowiastej najczęściej wykorzystuje się u nas wierzbę kruchą (Salix x fragilis) oraz wierzbę białą (Salix alba).

Wierzba uważana jest za najbardziej „polskie drzewo”, tak jak bocian biały jest najbardziej „polskim ptakiem”. Zarówno wierzba głowiasta, jak też i bocian, są umieszczone w logo Towarzystwa Przyrodniczego „Bocian”, co tym bardziej motywuje nas do troski o nie. O ile o bociana możemy się na razie nie martwić, to wierzby głowiaste powoli odchodzą do historii. Coraz mniej gospodarzy sadzi „żywokoły” na swoich miedzach, coraz mniej jest miedz, właściciele istniejących szpalerów często sami nie są już na siłach, aby ogławiać znajdujące się na ich gruntach wierzby.

Wierzby nie ogławiane przez 5 i więcej lat, mające pędy o grubości ponad 30 cm, na skutek dużego wiatru lub pioruna, kruche, posiadające duże ilości soków łatwo się rozłamują, po czym obumierają. Drzewa rosnące przy drogach i zabudowaniach stanowią dodatkowe zagrożenie dla samochodów, pieszych i okolicznych budynków.

Wierzby głowiaste są cennym siedliskiem wielu gatunków dzikich zwierząt. Najczęściej u nas sadzone wierzba krucha i wierzba biała to gatunki szybko rosnące, o miękkim, łatwo próchniejącym drewnie. W wyniku systematycznego ścinania pędów na stałej wysokości, już w wieku kilkunastu lat od posadzenia, tworzy się charakterystyczna „wierzbowa głowa”. Jest to zgrubienie, w którym w wyniku próchnienia tworzą się liczne dziuple i szczeliny. Dodatkowo miękkie drewno wierzby jest atrakcyjnym materiałem do kucia dziupli przez różne gatunki dzięciołów, a nawet sikory czarnogłówki. Obfitująca w dziuple i szczeliny wierzba głowiasta staje się miejscem gniazdowania pospolitych dziuplaków: sikor, szpaków, kawek, pliszek czy mazurków. Co ważne, wierzby głowiaste są chętnie zasiedlane przez coraz rzadsze dudki, kraski czy pójdźki. Gęste wierzbowe pędy i obszerne dziuple dają też schronienie kaczkom krzyżówkom, drozdom, gołębiom grzywaczom, uszatkom, spotkać też można na ogłowionych wierzbach gniazda bocianie.Wierzby, jako jedne z najwcześniej kwitnących polskich drzew są na przedwiośniu cennym pożytkiem dla owadów zapylających: pszczół i zagrożonych trzmieli. Te ostatnie chętnie zasiedlają również wierzbowe dziuple. Do innych amatorów wierzbowych dziupli (tych z dużą ilością zalegającego próchna) należy chrząszcz pachnica dębowa – gatunek narażony na wyginięcie i podlegający szczególnej ochronie w krajach Unii Europejskiej. Chrząszcz ten związany jest z próchnowiskami w drzewach liściastych, gdzie rozwijają się jego larwy.

Źródło:   https://www.bocian.org.pl/wierzby/przepis

Fot. Zespół ds. NPK