Ochrona bioróżnorodności w mazowieckich parkach krajobrazowych
Mazowiecki Zespół Parków Krajobrazowych zrealizował (a obecnie trwa ich ciągłość) dwa projekty współfinansowane z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Osi Priorytetowej V „Gospodarka przyjazna środowisku”, Działanie 5.4 „Ochrona bioróżnorodności” w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego na lata 2014-2020. Wartość realizowanych dwóch projektów dofinansowana z UE to 3 180 773,58 PLN.
W ramach zadania „Ochrona bioróżnorodności w mazowieckich parkach krajobrazowych” prowadzona jest czynna ochrona raka szlachetnego, raka błotnego oraz strzebli błotnej i różanki pospolitej. Zadanie finansowane jest ze środków Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego na lata 2014-2020 (Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego).
Pierwszym etapem projektu było wybudowanie wylęgarni ryb i raków, która powstała przy ośrodku edukacyjnym Kozienickiego PK w Augustowie. Znajduje się tu specjalistyczne laboratorium wyposażone w podłużne baseny hodowlane, zasilane wodą pochodzącą z obiegu recyrkulacyjnego. Woda po wyjściu z basenów przepompowywana jest do filtrów biologiczno-fizycznych, gdzie neutralizowane są metabolity oraz zanieczyszczenia mechaniczne. Następnie woda przechodzi do komory natlenowującej i powraca do basenów hodowlanych. Wylęgarnia pracuje od wiosny do jesieni, a osobniki wykorzystywane do rozrodu pozyskiwane są ze środowiska naturalnego.
Dorosłe osobniki po rozrodzie są wypuszczane do macierzystych zbiorników i cieków wodnych. Spośród wyhodowanych młodych osobników część zasila macierzyste populacje, a część trafia do wytypowanych wcześniej zbiorników i cieków wodnych na terenach mazowieckich parków krajobrazowych.
W latach 2017 – 2018 w ramach projektu podjęto szereg działań związanych z ochroną rzadkich na terenie Mazowsza gatunków zwierząt wodnych.
W ramach czynnej ochrony różanki pospolitej, raka błotnego i szlachetnego:
• przeprowadzono inwentaryzację 23. zbiorników i 10. cieków wodnych zlokalizowanych na terenach Parków Krajobrazowych (PK): Kozienickiego, Mazowieckiego i Nadbużańskiego, mającą na celu wytypowanie miejsc przydatnych do zasiedlenia wyhodowanymi osobnikami.
• w warunkach kontrolowanych wyhodowano 1881 sztuk młodych osobników różanki, które wykorzystano do zarybienia 4. zbiorników wodnych w Kozienickim i Mazowieckim PK.
• wyhodowano 687 młodych osobników raka błotnego, które wsiedlono do zbiornika wodnego w Kozienickim PK.
• wyhodowano 6462 młodych osobników raka szlachetnego, które wsiedlono do 3. cieków wodnych na terenie Kozienickiego i Nadbużańskiego PK.
W ramach monitoringu istniejących populacji prowadzono odłowy kontrolne na dwóch stanowiskach różanki w Kozienickim PK oraz na trzech stanowiskach raka szlachetnego w Kozienickim i Mazowieckim PK.
Samorząd Województwa Mazowieckiego zainwestował fundusze europejskie na ochronę gatunków roślin na terenie Kozienickiego, Mazowieckiego i Nadbużańskiego PK. Całkowita wartość projektu to ponad 2,9 mln zł, z czego ponad 2,3 mln zł dofinansowania pochodzi ze środków europejskich z Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego 2014-2020. Za wdrażanie środków z programu regionalnego odpowiada Mazowiecka Jednostka Wdrażania Programów Unijnych. Czynna ochrona 10 gatunków roślin zagrożonych wymarciem w skali całego kraju (wpisanych do Polskiej czerwonej księgi roślin lub Czerwonej listy roślin naczyniowych w Polsce) obejmuje: gnidosza królewskiego (Pedicularis sceptrum-carolinum), goryczuszkę gorzkawą (Gentianella amarella), storczyka kukawkę (Orchis militaris), staroduba łąkowego (Ostericum palustre), leńca bezpodkwiatkowego (Thesium ebracteatum), mieczyka dachówkowatego (Gladiolus imbricatus) oraz kosaćca syberyjskiego (Iris sibirica).
W 2021 roku w NPK wykoszono i odkrzaczono 8,73 ha siedlisk. Przeprowadzono monitoring stanowisk 10 rzadkich i chronionych gatunków roślin. Ogrodzono fragment siedliska z 38 osobnikami gnidosza. Zebrano 13 000 nasiona, w tym 11 000 mieczyka do banku genów w Siedlcach do dalszej hodowli i wysiewu.
W 2022 roku w NPK wspólnie z pracownikiem SGGW zarybiono rzekę Ugoszcz narybkiem różanki w liczbie 95 osobników do starorzecza rzeki Bug oraz rzekę Osownicę (202 sztuk narybku). Wykoszono 12,28 ha siedlisk łąkowych. Przeprowadzono monitoring stanowisk 10 rzadkich i chronionych gatunków roślin. Zebrano 700 sztuk nasion do Banku Nasion w Siedlcach:
