Ochrona bierna roślin w Nadbużańskim Parku Krajobrazowym

Zespół ds. NPK prowadzi zadania z zakresu inwentaryzacji i ochrony biernej roślin rzadkich i chronionych w granicach NPK poza miejscami ich prawnej ochrony (np. w rezerwatach i użytkach ekologicznych) oraz w nadleśnictwach i lasach niepaństwowych.

Czynną ochroną objęto gatunki: widlicz spłaszczony i widlicz cyprysowy w ramach współpracy z Nadleśnictwami Łochów, Pułtusk, Sokołów. Pozostawiono kępy ekologicznych o powierzchni min. 500 m² na stanowiskach widliczy. Dodatkowo prowadzona jest:

• weryfikacja stanowisk chronionych grzybów w ramach prac taksacyjnych Nadleśnictwa Łochów: ochrona drzew ze stanowiskami ozorka dębowego, odnożycy mączystej, odnożycy kępkowej.
• współpraca z Nadleśnictwami Łochów, Pułtusk, Sokołów w sprawie ochrony stanowisk pomocnika baldaszkowego, modrzewnicy zwyczajnej, sasanki łąkowej, kruszczyka sinego, goździka piaskowego, tajęży jednostronnej;

• inwentaryzacja nowych stanowisk roślin chronionych (modrzewnica zwyczajna, mącznica lekarska, centuria tysiącznik, pomocnik baldaszkowy, kukułka szerokolistna, wawrzynek wilczełyko, goździk piaskowy, widlicz spłaszczony, widlicz cyprysowy, kruszczyk szerokolistny, kruszczyk siny, goryczuszka gorzkawa, tajęża jednostronna, kosaciec syberyjski, bagno zwyczajne, lilia bulwkowata, lilia złotogłów, listera jajowata, widłak jałowcowaty, widłak goździsty, wroniec widlasty, pióropusznik strusi, pszeniec grzebieniasty, miodownik melisowaty, bobrek trójlistkowy, zaraza błękitnawa, sasanka łąkowa, gruszyczka mniejsza, gruszyczka okrągłolistna.
• kontrola 18 stanowisk roślin chronionych, których lokalizacje znane były z wcześniejszych obserwacji: gruszyczka okrągłolistna, wawrzynek wilczełyko, storczyk kukawka, mieczyk dachówkowaty, miodownik melisowaty, zaraza błękitnawa, leniec bezpodkwiatkowy, lilia złotogłów, goryczuszka gorzkawa, gnidosz królewski, pełnik europejski.

Stanowiska chronionych gatunków roślin zarodnikowych

Zlokalizowano i potwierdzono występowanie siedlisk ze stanowiskami chronionych gatunków roślin zarodnikowych. Gatunki te rozpowszechnione są w granicach Parku na siedliskach borowych, w lasach i olsach. Najciekawsze gatunki zaobserwowano:

– na torfowiskach niskich (Thuidium sp., Drepanocladus sp. i in.) – okolice Korczewa;

– na murawach mezofilnych (Campyliadelphus triquetrus) – Góry, Ruska Strona k. Korczewa;

– na torfowiskach wysokich (Sphagnum sp., Aulacomnium sp. i in.); – torfowiska wokół jeziorek Kałęczyńskich, torfowisko Kuźniarki; torfowisko k. Kaczeńca;

– na świerczynach borealnych i olsach (Thuidium sp., Sphagnum sp., Aulacomnium sp. i in.) – jegle ekotonowe- rezerwat „Jegiel”;

– na murawach psammofilnych (Abietinella sp. i in.) – piaszczyska w okolicy miejscowości Wywłoka;

– w borach świeżych (Ptilidium ciliare)

– w olsach torfowcowych (Fissidens taxifolius, Sphagnum sp.)

Zespół ds. NPK przeprowadził zabiegi ochrony czynnej na łąkach zakupionych w 2024 r. przez Województwo Mazowieckie. Łąki te położone są w gminie Korczew i są miejscem występowania rzadkich i chronionych roślin, takich jak mieczyk dachówkowaty, kosaciec syberyjski i nasięźrzał pospolity. Gatunki te są charakterystyczne dla tzw. zmiennowilgotnych łąk trzęślicowych, które wyróżniają się zmiennym poziomem wody oraz specyficznym użytkowaniem. Koszone były  rzadko (raz w roku lub co dwa lata) i późno (we wrześniu lub na początku października) w celu pozyskania ściółki dla zwierząt. Obecnie taki sposób gospodarowania jest rzadko spotykany, a tego typu łąki są intensywniej koszone lub pozostawiane bez użytkowania, co prowadzi do zaniku cennych gatunków.

Na zakupionych działkach przeprowadzono jednokrotne koszenie, które odbyło się dopiero na przełomie września i października. Takie opóźnienie terminu pozwoliło na wydanie nasion przez wiele gatunków, w tym objętego ochroną ścisłą pszeńca grzebieniastego. Po około dwóch tygodniach skoszona biomasa została zebrana i usunięta z łąki, gdyż pozostawiona ograniczyłaby kiełkowanie nasion i w efekcie spowodowałaby eliminację wielu cennych gatunków.

Część łąki pozostawiono bez koszenia, w tym m.in. w miejscach licznego występowania gatunków chronionych. Dzięki temu możliwy będzie dalszy rozwój tych roślin, które jeszcze nie zdążyły z wydaniem nasion. Niekoszone powierzchnie będą również ważnym schronieniem i żerowiskiem dla zwierząt, także podczas zimy. W kolejnych latach zostaną one wyznaczone w innych miejscach, aby w dłuższej perspektywie nie dopuścić do zajęcia ich przez drzewa i krzewy.

Przeprowadzone na łące zabiegi zostały zaplanowane i dostosowane do potrzeb ochrony występujących tam gatunków i siedlisk. Było to możliwe dzięki zakupieniu działek przez Województwo Mazowieckie i przekazaniu ich Mazowieckiemu Zespołowi Parków Krajobrazowych. Wykup takich cennych przyrodniczo terenów jest bardzo ważnym narzędziem do ich ochrony.