Gdzie się podziały polne chwasty?

13.07.2020

Chabry, maki, kąkole, rumianki, wyki… wszyscy znamy te piękne kolorowe chwasty polne, lecz w rzeczywistości widujemy je coraz rzadziej. Co się stało z polnymi chwastami?

Użytki rolne (w tym pola, łąki, pastwiska, sady i przydomowe ogródki) stanowią ponad 60% powierzchni naszego kraju. Zamieszkuje je mnóstwo gatunków ptaków, owadów czy ssaków. Wśród zwierząt związanych z rolnictwem są takie rzadkie i chronione gatunki jak chomik europejski czy błotniak łąkowy.

Do niedawna jeszcze użytki rolne w Polsce były ostoją bioróżnorodności. Zadrzewienia i zakrzewienia śródpolne, rowy melioracyjne, stosy kamieni, miedze i żywopłoty, oczka śródpolne, niewykoszone połacie wokół słupów i okrajki, uprawy pełne polnych chwastów, wszystko to stanowiło o wartości przyrodniczej terenów rolnych.

Niestety obecnie dąży się do maksymalizacji zbiorów. Herbicydy, oczyszczanie nasion do zasiewu, intensyfikacja i mechanizacja prac polowych czy nawozy mineralne, wszystko to skutkuje ustępowaniem chwastów polnych.

Przykładem znikającego z naszego krajobrazu chwastu jest rosnący w zbożach kąkol polny Agrostemma githago. Gatunek ten, niegdyś pospolity, jest obecnie umieszczony na polskiej czerwonej liście roślin jako bliski zagrożenia (NT).

Kąkol polny Agrostemma githago (fot. M. Siuta)

Czy należy żałować chwastów? Co nam dają?

Chwasty dają pożytek dzikim zapylaczom, które z kolei zapylają wiele z naszych upraw
Zatrzymują składniki pokarmowe w glebie
Wzbogacają glebę w związki azotowe i wapń (np. wyka, koniczyna)
Wydzielają substancje, które hamują rozwój szkodników polnych stanowiąc naturalne insektycydy (np. gorczyca polna na mszyce, wrotycz pospolity na stonkę ziemniaczaną)
Po przeoraniu rozkładają się w glebie na nawóz
Mogą stymulować wzrost roślin uprawnych (np. kąkol, wyka i fiołek polny pozytywnie wpływają na rozwój żyta czy pszenicy)
Stanowią cenną domieszkę paszową (np. ostrożeń polny, babka zwyczajna, mniszek pospolity)
Stanowią pokarm dla ptaków (np. nasiona komosy białej, wyki ptasiej, rdestu ptasiego, perzu, gwiazdnicy czy koniczyny). Ptaki z kolei zjadają szkodzące uprawom owady.
Mogą być jedzone, wykorzystywane w przemyśle kosmetycznym oraz posiadają właściwości lecznicze (np. tasznik pospolity, rumianek pospolity, iglica pospolita, mak polny czy rdest ptasi)
Są bioindykatorami – wskazują rzeczywiste warunki siedliskowe (np. pH gleby, zwartość wapnia, azotu czy wody).

Przede wszystkim jednak pamiętajmy, iż Ziemia stanowi całość, a wszystkie ekosystemy są jak naczynia połączone. Każdy gatunek ma swoją rolę w przyrodzie, a zachwianie tej delikatnej równowagi może mieć nieprzewidywalne konsekwencje dla innych gatunków czy też ludzi.

Więcej o chwastach polnych można przeczytać na Witrynie wiejskiej.

Współczesne pola pozbawione chwastów