Ścieżka piesza „Gonna Sosna” („Gonna Sosna” Educational Path)
Piesza ścieżka dydaktyczna „Gonna Sosna” przechodzi w sąsiedztwie dwóch rezerwatów przyrody: „Las Pęcherski” oraz „Biele Chojnowskie”. Długość trasy to 6,1 km. Początek trasy znajduje się w lesie między miejscowościami Wólka Pęcherska a Bogatki (zobacz).
Ścieżka zawdzięcza swoją nazwę rosnącej kiedyś w tym miejscu pomnikowej sośnie Małgosi. Podczas pokonywania tego malowniczego szlaku można podziwiać różne typy zbiorowisk leśnych, w tym coraz rzadziej występujące na terenie Polski, związane z żyznymi glebami lasy łęgowe i grądy. W zachodniej części rezerwatu „Biele Chojnowskie” można podziwiać rzadkie w środkowej Polsce pnącze – wiciokrzew pomorski Lonicera periclymenum.
Mazowiecki Zespół Parków Krajobrazowych przygotował ulotkę informacyjną o ścieżce „Gonna Sosna”. Ulotkę oraz instrukcję jej składania znajdą Państwo w załączniku pod artykułem.
Na trasie znajdują się następujące przystanki edukacyjne:
1. PRZYSTANEK POCZĄTKOWY
Opis trasy i mapa.
2. ROLA LASU
Lasy pełnią bardzo wiele istotnych funkcji. Podstawową i najbardziej znaną jest oczywiście dostarczanie tlenu i pochłanianie dwutlenku węgla ze środowiska. Ponadto liście drzew zatrzymują szkodliwe substancje gazowe oraz pyły i sadze. Lasy stanowią również ochronę przed hałasem, wiatrem, słońcem, powodziami, lawinami i osuwiskami. Zwierzęta odnajdują w lesie schronienie i pokarm. Dla ludzi las jest źródłem drewna, a także dziczyzny, owoców i grzybów. Nie można też zapomnieć o rekreacyjnej i dydaktycznej funkcji lasu. Przebywanie w lesie poprawia samopoczucie, relaksuje oraz umożliwia obcowanie z przyrodą i poznawanie jej.
3. ZWIERZĘTA LEŚNE
Las jest środowiskiem życia licznych gatunków zwierząt. Istnienie lasów jest szczególnie istotne dla większych gatunków zwierząt, stanowiąc dla nich jedyną możliwość schronienia. Zaliczyć tutaj można głównie zwierzęta kopytne, takie jak sarny, jelenie i łosie, a także dziki. Las jest też naturalnym siedliskiem niezliczonych gatunków owadów i ptaków. Szczególnie cenne są stare drzewostany, gdzie w dziuplach swoje lęgi odbywają dzięcioły, dudki, kowaliki oraz wiele innych gatunków. Zadrzewienia leśne stanowią również siedlisko licznych gryzoni, ssaków owadożernych, a nawet drapieżników. W wyższych partiach lasu bytują m.in. wiewiórki, orzesznice i kuny leśne, natomiast u podnóży drzew swoje nory mają borsuki i lisy. Z lasem związane są również gady i płazy, w tym te najczęściej spotykane: żaba trawna, zaskroniec oraz padalec.
4. GRZYBY CHRONIONE
W lasach Chojnowskiego Parku Krajobrazowego występuje wiele gatunków grzybów kapeluszowych, zarówno jadalnych, jak i niejadalnych oraz trujących. Najżadsze i zagrożone gatunki zostały objęte ochroną prawną na podstawie Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów lub wpisane na Czerwoną listę roślin i grzybów Polski. Występuje tu m.in. smardz jadalny oraz ozorek dębowy, objęte ochroną częściową. Z grzybów wpisanych na Czerwoną listę można wymienić m.in. czarkę szkarłatną, piaskowce: modrzaka i kasztanowatego.
5. REZERWAT „LAS PĘCHERSKI”
Rezerwat leśny „Las Pęcherski” został utworzony w 1989 roku na powierzchni 14,99 ha, dla zachowania 120-150 letnich drzewostanów obszaru przekształconego grądu. W górnej warstwie tego wielogatunkowego lasu dominują dąb szypułkowy i sosna zwyczajna. Dolną warstwę, obok dębu, stanowi grab zwyczajny z domieszką brzozy brodawkowatej. W bogatym podszycie przeważa leszczyna, zaś runo tworzą takie gatunki jak szczawik zajęczy, niecierpek pospolity, konwalijka dwulistna, gwiazdnica wielkokwiatowa i możylinek trójnerwowy. Rezerwat stanowi ostoję dla rzadkich oraz chronionych ptaków, takich jak myszołów zwyczajny, krogulec, jastrząb czy dzięcioł czarny.
6. ZATOPIONY LAS
Tereny leśne mogą być okresowo zalewane. Są również typy lasów, w których lustro wody utrzymuje się stale na poziomie wyższym od powierzchni gruntu. Takie zjawisko może mieć pochodzenie naturalne lub antropogeniczne. Organizmy żyjące na takich obszarach mają szereg przystosowań, które pozwalają im przetrwać w wilgotnym środowisku. Przykładem jest olsza czarna, która może wytwarzać tzw. korzenie przybyszowe. Wystające ponad ziemię korzenie dodatkowo stabilizują drzewo rosnące na grząskim podłożu,a dodatkowo radzą sobie w ten sposób z brakiem tlenu w zalanej glebie. Z podmokłymi terenami związane są takie gatunki drzew jak jesion, głóg i trzmielina. Drzewa, które nie tolerują długotrwałej wilgoci, obumierają. Martwe drzewa są jednak również ważnym elementem ekosystemu leśnego. Stanowią siedlisko dla wielu gatunków owadów, a także ptaków, które w dziuplach powstałych w murszejącym drewnie zakładają swoje gniazda.
7. MROWISKO
Nieodłącznym, jednak często niedocenianym elementem krajobrazu leśnego jest mrowisko. Mrówki usuwają szczątki martwych zwierząt, pełniąc tym samym rolę czyścicieli lasu. Zjadają również larwy owadów, chroniąc w ten sposób drzewa przed masowym atakiem szkodników. Dwoma najczęściej spotykanymi gatunkami mrówek leśnych w Polsce są mrówka rudnica Formica rufa i mrówka ćmawa Formica polyctena. Społeczności tych owadów podzielone są na trzy kasty: samce, samice (królowe) oraz robotnice. Mrowiska, budowane w dobrze nasłonecznionych miejscach, stanowią ochronę dla larw i królowej, a także magazyn żywności. W budowie takiego gniazda można wyróżnić dwie podstawowe części: podziemną i nadziemną. Część podziemna może sięgać nawet do 2 metrów wgłąb ziemi i stanowi schronienie dla owadów, zwłaszcza w okresie zimowym. Część nadziemna, nazywana kopcem, może osiągać wysokość około metra, a budowana jest najczęściej z gałązek i igliwia.
Poza trasą ścieżki znajduą się punkty z tablicami informacyjnymi:
CMENTARZ WOJENNY Z 1915 ROKU
Cmentarz wojenny z okresu I wojny światowej jest miejscem pochówku żołnierzy poległych w lipcu 1915 roku podczas walk na rzeką Jeziorką, w trakcie ofensywy wojsk niemieckich spychających Rosjan za Wisłę. Znajdują się tu mogiły 68 żołnierzy niemieckich służących w 333 Pułku Piechoty i 333 Rezerwowym Pułku Piechoty oraz 18 mogił żołnierzy rosyjskich. Wśród poległych są również Polacy m.in. z Pomorza i Poznańskiego oraz okolic Grodna i Wilna. Cmentarz utworzony został na planie zbliżonym do prostokąta. Znajdują się na nim drewniane krzyże wykonane na wzór tych z cmentarzy galicyjskich.
REZERWAT „BIELE CHOJNOWSKIE”
Rezerwat florystyczny „Biele Chojnowskie” utworzony został w 1979 roku na powierzchni 14,04 ha terenu leśnego, położonego po obu stronach szosy Piaseczno – Grójec. Dzięki objęciu tego obszaru ochroną, możliwe było zachowanie fragmentu naturalnego łęgu olszowo-jesionowego. Flora naczyniowa rezerwatu liczy 104 gatunki, m.in. kalinę koralową, konwalię majową i kruszynę pospolitą, a także rzadkie pnącze jakim jest wiciokrzew pomorski. Jak sama nazwa wskazuje, jest to roślina nadmorska, która w Chojnowskim Parku Krajobrazowym występuje poza granicą swojego zasięgu. Piękne, barwne kwiaty wiciokrzewu można podziwiać od maja do sierpnia.
Fot. archiwum MZPK
„Gonna Sosna” Educational Path
„Gonna Sosna” educational path crosses two nature reserves: „Pęcherski Forest” and „Biele Chojnowskie”. The path stretches along 6,1 km.
The name of the path („Gonna”) originated with a nature monument which once stood here – a Scots pine called „Małgosia”. While walking this path you can admire various tree communities, including rare alder and hornbeam-oak forests. In the western corner of „Biele Chojnowskie” nature reserve there grows a vine only rarely found in central Poland – European honeysuckle Lonicera periclymenum.
Mazowieckie Landscape Parks have prepared a leaflet about „Gonna Sosna” educational path which can be found under this article (in Polish).
Along the path there are 6 informational panels:
„BIELE CHOJNOWSKIE” NATURE RESERVE
„Biele Chojnowskie” nature reserve of wild flora was created in 1979 and encompasses 14,04 ha of forest which lies on both sides of Piaseczno-Grójec road. The reserve protects a fragment of a natural wet alder-ash forest. One hundred and four species of vascular plants have been identified in the reserve, including guelder rose, lilly of the valley, alder buckthorn and European honeysuckle. The latter plant is native to coastal areas and so grows outside its natural range in Chojnowski Landscape Park. Its beautiful flowers can be admired from May through August.
„PĘCHERSKI FOREST” NATURE RESERVE
„Pęcherski Forest” Nature Reserve was created in 1989 and encompasses 14,99 ha of forest, including 120-150 year old communities of semi-natural hornbeam-oak forest. The tallest trees here include pedunculate oaks and Scots pines, while the lower ones are mainly European hornbeams, silver birches and oaks. The understorey is composed of common haze, while the shrub layer is made up of wood sorrel, touch-me-not balsam, May lily, greater stitchwort and three-nerved sandwort. Rare and protected birds find refuge here, e.g. common buzzard, Eurasian sparrowhawk, northern goshawk and black woodpecker. ANT NEST
Ant nests are often underestimated in their natural value. Ants use organic residue thus acting as forest cleaners. They also eat insect larvae thus protecting the forest from pest outbreaks. The two most common forest ant species encountered in Poland are red wood ant Formica rufa and European red wood ant Formica polyctena. Ant colonies are comprised of males, females (queens) and worker ants. Ant nests are built in sunny places; they shelter ants and their larvae their food supplies. A nest is made up of the above-ground and the underground parts. The underground nest can extend as much as 2 metres into the soil and serves as a shelter for the insects, especially during wintertime. The above-ground part (the hill) reaches up to one meter and is built of small pieces of wood and needles. FOREST ECOSYSTEM SERVICES
Forests are important for many reasons. First and foremost, they provide us with oxygen and absorb carbon dioxide. Tree leaves retain harmful gaseous chemicles, dust and soot. Forests protect us against noise, wind, excessive sunlight, floods, avalanches and landslides. Animals find shelter and food in the forest. For humans the forest provides timber, as well as wild game, forest fruit and mushrooms. Last but not least, forests are important for recreation and education. Spending time in the woods elevates the mood, relaxes us and gives us the opportunity us to learn about the natural world.
1915 WAR CEMETARY
The cemetary from World War I is a resting place of the soldiers who fell in July 1915 during the fights near Jeziorka River. During that time, the German Army was pushing the Russian Army accross the Vistula River. There are 68 tombs of German soldiers (who served in 333 Infantry Regiment and 333 Infantry Reserve Regiment) as well as 18 tombs of Russian soldiers. Among the dead burried here there are also some Poles from Pomerania and the areas around Poznań, Grodno and Vilnius. The Cemetary is rectangular in shape and has wooden crosses similar to the ones in the historical Polish Region of Galicia.
FLOODED FOREST
Forest areas can be seasonally or permanently flooded. In some forests the water table is higher than the ground – for either natural or antropogenic reasons. Organisms which inhabit those areas have a number of adaptations which enable them to survive in this wet and annoxic environment. E.g. common alders grow aerial roots which help to stabilise them in the moist soft ground and simultaneously enable the roots to take up oxygen from the air. Some species which enjoy such wet conditions are ash trees, hawthorns and spindles while plants not prepared to deal with excess water whither away. However, coarse woody debris is a very important component in a forest ecosystem. Fallen trees form a habitat for many species of insects and birds who nest in the soft rotting wood.
