Najciekawsze miejscowości

Augustów  — Wieś założona przez Stanisława Augusta Ponia­tow­skiego w 1777 roku na miejscu dawnej osady leśnej Półbór, położona w centralnej części Puszczy Kozienickiego. Znajduje się tu Ośrodek Edukacyjno – Muzealny Kozie­nickiego Parku Krajobrazowego urządzony w pocho­dzącej z 1905 roku leśni­czówce. Za wsią znajduje się cmentarz wojenny z czasów I wojny światowej, a w pobliskich lasach  zachowane okopy.

Bąkowiec  — Wieś w pobliżu linii kolejowej do Kozienic, miejsce walk o twierdzę dęblińską w czasie I wojny światowej. Obok przejazdu kolejowego cmentarz poległych żołnierzy z armii rosyjskiej, niemieckiej i austro-​​węgierskiej z 1914 – 18 roku.

Brzeźnica — Wieś wzmian­kowana w połowie XV wieku przez Jana Długosza. Znajduje się tu neoro­mański kościół z 1911 r. wzniesiony na miejscu spalonego przez Szwedów, w którym jest drewniana ambona z nieist­nie­jącego już kościoła garni­zo­nowego w Kozie­nicach, wyrzeźbiona przez jednego z legio­nistów — uczestnika bitwy pod Laskami-​​Anielinem. Po wschodniej stronie cmentarza parafialnego znajduje się cmentarz wojenny.

Brzóza —  Wieś królewska, znana już za czasów Kazimierza Wielkiego.  W 1768 Brzózę − na mocy uchwały sejmowej otrzymał kuchmistrz koronny, marszałek Sejmu Rozbiorowego Adam Poniński. W 1778 roku wieś została wykupiona przez Piotra Ożarowskiego i do 1910 pozostawała własnością rodu. Piotr Ożarowski wybudował w Brzózie murowany pałac i znacząco rozwinęli majątek.  W latach 1910-1941 dobra brzóskie należały do rodziny Heydlów. Po wojnie zostały rozparcelowane a w 1966 roku w miejscu wyburzonego pałacu wybudowano szkołę. Znajduje się tu kościół klasy­cy­styczny p.w. św. Bartłomieja z lat 1854 – 56. W kościele barokowa, rzeźbiona w drewnie ambona sprowadzona z opactwa Cystersów w Oliwie oraz płasko­rzeźby z 1635 r. Przy drodze do Ryczywołu znajduje się figura św. Jana Nepomucena (pocz. XIX wieku) –męczennika czczonego jako patrona chroniącego od utonięć, powodzi.

Czarnolas  — Wieś należąca niegdyś do rodu Kocha­nowskich. Od 1576 r. żył tu i tworzył Jan Kocha­nowski.  Odkryto tu fragmenty funda­mentów budynku, pochodzące prawdopodobnie z II poł. XVI w. Obecnie jest tu murowany dworek zbudowany ok. 1870 roku, w którym po gruntownej przebudowie w latach 1979 – 80, ulokowano Muzeum Jana Kocha­now­skiego.

Garbatka-​​Letnisko  — Wieś letniskowa. Pierwsze ślady tutejszego osadnictwa pochodzą z epoki kamienia. W miejscowości są liczne cmentarze, pomniki i miejsca zabytkowe: Pomnik Katyński upamięt­niający zamor­do­wanych miesz­kańców miejscowości w łagrach sowieckich, pomnik upamięt­niający pacyfikację Garbatki w dniu 2 VI11942 r., mogiła zbiorowa poległych we wrześniu 1939 r., mogiła zbiorowa zamor­do­wanych z rąk okupanta miesz­kańców Molend i żołnierzy AK w 1943 r., kamień z wyrytymi datami oznacza­jącymi wkroczenie I Kadrowej Józefa Piłsud­skiego w granice zaboru rosyj­skiego, tablica pamiątkowa wmurowana w elewację budynku stacji PKP ku czci żołnierzy GL. W kościele posta­wionym w 1931 r. znajduje się barokowy relikwiarz i ornat z XVIII wieku.

Głowaczów  — Wieś nad Radomką. Znany niegdyś ośrodek wytwór­czości sztuki ludowej. W miejscowości znajduje się kościół św. Wawrzyńca wzniesiony pierwotnie w 1657 r., spalony w czasie walk na przyczółku warecko-​​magnuszewskim (II wojna światowa). W obecnym kościele XIX-​​wieczne epitafia. Na rynku zachowały się kapliczki z XIX w., stoi też pomnik ku czci żołnierzy i ludności cywilnej poległych w II wojnie światowej i pomnik ku czci Marszałka Józefa Piłsudskiego.

Gródek — Wieś na miejscu grodu z czasów piastowskich. Renesansowy kościół Świętej Trójcy wzniesiony został w latach 1593 – 95 z fundacji Andrzeja Kocha­now­skiego. Zniszczony w czasie I wojny światowej, trzykrotnie restau­rowany.  Wewnątrz pozostały fragmenty renesan­sowych polichromii z końca XVI w. oraz zabytki: drewniane Epitafium (z I poł. XVII w.) Andrzeja Kocha­now­skiego — fundatora kościoła, krucyfiks — XVIII wiek, chrzcielnica — XVII wiek, organy 7-​​głosowe z ok. 1892 r. Obok kościoła drewniana dzwonnica z 1896 r. Kaplica przydrożna z rzeźbą św. Jana Nepomucena pochodzi z XVIII wieku. Na cmentarzu parafialnym — mogiły żołnierzy poległych w roku 1914  i 1939.

Jastrzębia  — Ślady osadnictwa pochodzą z neolitu. Wieś puszczańska wzmian­kowana już w 1191 r. Znajduje się tu dom z 1873 r. oraz przydrożna kapliczka św. Jana Nepomucena z XIX w.

Jedlnia — Ślady osadnictwa pochodzą z epoki brązu.  Wieś notowana już w XII w. Był tu pradawny ośrodek bartniczy. Leżąca na szlaku z Krakowa na Litwę Jedlnia stanowiła ulubione miejsce postojów króla Władysława Jagiełły, który tu w roku 1430  wydał przywileje jedleńskie  gwaran­tujące szlachcie niety­kalność osobistą. Podczas powstania stycz­niowego miały tu miejsce dwie bitwy. Obecnie na starym cmentarzu parafialnym znajduje się mogiła powstańców 1863 r. Pierwszy kościół parafialny św. Mikołaja i Małgorzaty, drewniany, ufundowany  przez Władysława Jagiełłę (1387 – 91 r.) dwukrotnie przebudowywano. W obecnym, murowanym w stylu neore­ne­sansowym  znajdują się dwa późno­ba­rokowe ołtarze oraz kamienna chrzcielnica z początku XVII wieku. Z dwóch dzwonów jeden jest gotycki, drugi datowany na rok 1580.

Kozienice — Pierwsze wzmianki o osadzie pochodzą z XII i XIII w. Tutaj 1 stycznia 1467 r. urodził się przyszły król Polski Zygmunt I Stary, co upamiętnia unikalna XVI-​​wieczna kolumna. Znajduje się ona na terenie zespołu pałacowo-​​parkowego zbudo­wanego w latach 1778 – 91 dla króla Stanisława Augusta Ponia­tow­skiego. Do dziś zachowała się oficyna, w której mieści się Muzeum Regionalne oraz cokoły pod rzeźby z czasów stani­sła­wowskich, przed­sta­wiające polowanie na dzika i niedź­wiedzia. Z dziedzińca roztacza się widok na basen z lat 1839 – 65. Do zabytków archi­tektury sakralnej należy kościół p.w. św. Krzyża wzniesiony w latach 1868 – 1869. Wewnątrz rokokowe ołtarze z obrazem Matki Boskiej z XVII w., dzwon z 1564 r. W mieście zachowały się pochodzące z XIX w. kramy (odbudowane w latach 90-​​tych XX w.) oraz willa w stylu modernizmu z 1923 r. Istnieje kilka zabyt­kowych cmentarzy m.in. cmentarz żydowski z początku XVII w. i cmentarz grzebalny parafii rzymsko­ka­to­lickiej założony w połowie XIX w. Na tym cmentarzu znajdują się kwatery: prawo­sławnych, żołnierzy Legionów Polskich, żołnierzy poległych w 1939 i 1945 roku. Cmentarz rodziny Dehnów w parku przypa­łacowym, założony w I poł. XIX w., najstarszy nagrobek pochodzi z 1845 r.

Molendy — Wieś powstała w XVIII wieku. Znajduje się tu grób poległych żołnierzy Batalionów Chłopskich i Armii Krajowej w bitwie pod Molendami 7 IV1944 r. Na skraju wsi są także dwa cmentarze żołnierzy armii austro-​​węgierskiej, rosyjskiej i niemieckiej poległych na początku I wojny światowej. W pobliżu wsi, na skraju Puszczy Kozie­nickiej znajduje się krzyż upamięt­niający wydarzenia Powstania Stycz­niowego.

Oleksów — Osada wzmian­kowana w XII wieku, w średnio­wieczu gród należał do systemu obronnego Sieciechowa. Zachowały się dwa grodziska: jedno na granicy wsi Sławczyn, drugie w pobliżu Oleksowa. W obecnym kościele p.w. św. Stanisława z 1652 r. (odrestau­rowanym w 1858 r.) zabytki: chrzcielnica o charakterze późno­re­ne­sansowym z poł. XVII wieku, ołtarz główny wczesno­ba­rokowy z poł. XVII w. W nim obraz Św. Rodziny, obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XVIII w., stalle i ławki rokokowo-​​klasycystyczne z 1863 r., obraz Ukrzy­żowanie z przełomu XVII/​XVIII w. oparty na malarstwie z kręgu Rubensa i krucyfiks cynowy z XIX wieku. Dzwon pochodzi z XVII wieku.

Opactwo — W XII w. powstał tu jeden z trzech pierwszych ośrodków klasz­tornych benedyktynów w Polsce. Obecny zespól  kościelno-​​klasztorny, późno­ba­rokowy z pozosta­ło­ściami romańskimi pochodzi z XVIII w. Zbudowany w kształcie krzyża greckiego. Wewnątrz zabytkowy ołtarz, dwa ołtarze boczne, krucyfiks barokowy, chrzcielnica i ambona rokokowe. Znajduje się tu też polichromia Szymona Mańkow­skiego przed­sta­wiająca portrety Bolesława Chrobrego i Sieciecha. Pobene­dyk­tyński zespół archi­tek­to­niczny jest najcen­niejszym zabytkiem Ziemi Kozienickiej.

Policzna —  Pierwsze wzmianki o wsi  pochodzą z XII wieku. Wieś należała  m.in. do Jana Kocha­now­skiego (dziada poety). Znajduje się tu pałac Przeździeckich zbudowany w XIX w. Obecny kościół św. Stefana zbudowano w stylu neogo­tyckim w latach 1889 – 94. Brał w nim ślub Stefan Żeromski z Oktawią Rodkiewicz, a jednym ze świadków był Bolesław Prus. W kościele znajdują się rzeźby i obrazy z XVII-​​XVIII w. W Policznie znajduje się też cmentarz wojenny w miejscu krwawych zmagań armii austro-​​węgierskiej z oddziałami strzelców syberyjskich oraz mogiły żołnierzy poległych w czasie   II wojny światowej.

Pionki  — Miasto nad Zagoż­dżonką, powstałe na miejscu dawnych osady młynarskich –Zagożdżon i Pionki, istnie­jących już za czasów Władysława Jagiełły. W pobliżu stacji PKP kamienny słup, upamięt­niający pobyt Kazimierza Jagiel­lończyka.

Sieciechów  — Początkowo gród ziemno-​​drewniany — siedziba książęcego rodu Sieciecha. Prawa miejskie posiada od roku 1232. Znajduje się tu barokowy kościół św. Wawrzyńca. Ołtarz główny rokokowy pochodzi z 1768 r., polichromia z XIX w. W XIX-​​wiecznej dzwonnicy są dwa zabytkowe dzwony (jeden gotycki z 1459 r., drugi z 1525 r.). Znajduje się tu także rokokowa ambona oraz chrzcielnica, a dawne taber­nakulum wybite jest kurdybanem z XVIII w. W Siecie­chowie odnaleziono unikatowy chodnik z sosnowych bali. Zabytkiem jest także rynek, który swój kształt przybrał ok. 300 lat temu. W gminie Sieciechów zobaczyć można także ruiny fortów, które w XIX w. stanowiły obóz warowny w połączeniu z twierdzą w Dęblinie.

Sucha —Wieś istniała prawdo­po­dobnie już w XII wieku. Kościół św. Idziego zbudowany w latach 1839 – 43 wg projektu Antoniego Corazziego był przebu­dowany w latach 1910 – 13. W wystroju m.in. uchodzący za cudowny obraz Matki Boskiej z 1647 r. i barokowy obraz „Ecce Homo” z XVIII wieku.

Świerże Górne  — w średnio­wieczu był tu gród strzegący przepraw przez Wisłę. Na przełomie XIV i ​​XV wieku często zatrzymywał się tu król Władysław Jagiełło w drodze na Litwę i z powrotem. Kościół parafialny św. Jakuba istniejący już w 1191 roku był trzykrotnie przebudowywany. W obecnym znajdują się XVIII-​​wieczne organy. Obok kościoła drewniana dzwonnica z ok. 1744 r. konstrukcji słupowej, z łamanym dachem namiotowym, krytym gontem. Za murem cmentarza parafialnego znajduje się cmentarz wojenny z czasów I wojny światowej.

Zwoleń — Powstał na gruncie wsi Gotardowa Wola w latach 20-​​tych XV wieku, na mocy przywileju wydanego przez króla Władysława Jagiełłę. Najcen­niejszym zabytkiem Zwolenia jest kościół p.w. Podwyż­szenia Krzyża Świętego (1564−1595), przy którym znajduje się Kaplica Kocha­nowskich (1610). W krypcie kościoła spoczywają szczątki rodziny Kochanowskich.

Żytkowice  — Znajduje się tu wybudowany w 1933 r. pomnik Mauzoleum Legio­nistów I Brygady poległych w dniach 22 – 26 X 1914 r., w bitwie pod Laskami i Anielinem.  W mauzoleum znalazło miejsce wiecznego spoczynku ok. 150 żołnierzy Legionów Polskich walczących pod dowództwem Józefa Piłsud­skiego  przeciwko wojskom rosyjskim  w składzie 46 austriackiej dywizji obrony krajowej.