Historia Prażmowa

Gmina Prażmów położona jest w południowej części powiatu piaseczyńskiego, ok. 30 km od Warszawy. Historycznie w XV w. teren ten był gniazdem rodu Okuniów herbu Belina, z którego pochodził m. in. prymas Polski i kanclerz wielki koronny Mikołaj Prażmowski, żyjący w XVII w.

W ówczesnym czasie decydujący wpływ na losy Prażmowa miał potop szwedzki, który doprowadził do całkowitego zniszczenia zabudowań Prażmowa. Czasy świetności Prażmów zawdzięcza natomiast pochodzącemu z Flandrii kamerdynerowi i antreprenerowi teatralnemu Stanisława Augusta Poniatowskiego, którego bratanek Franciszek Ryx otrzymał tytuł własności Prażmowa. To właśnie jego potomkowie w wieku XIX byli właścicielami majątków ziemskich Prażmowa. Dzięki Ryxom Prażmów posiada zabytki, których historia sięga właśnie wieku XIX.

Najstarszym z budynków powstałych w Prażmowie jest kościół. Zbudowany został w latach 1800-1817 w stylu klasycystycznym, a w 1871 roku przeszedł modernizację, efektem której jest kościelna wieża. To właśnie na tyłach tego kościoła znajduje się rodzinny grobowiec Ryxów, w którym spoczywają: Franciszek Ryx (zm. 1839), Ludwika Ryx (zm. 1841), Jerzy Ryx (zm. 1944), Irena Ryx (zm. 1932), Jadwiga Mysyrowiczowa z Ryxów (zm. 1925 r.) wraz z synem Aleksandrem (zm. 1948 r.). Nieopodal kościoła znajduje się pochodzący z 1820 roku murowany klasycystyczny dwór wybudowany przez majora Franciszka Ryxa.

W 1832 roku całość dóbr odziedziczył najmłodszy syn Franciszka, Aleksander, a po jego śmierci w 1863 roku majątek przeszedł na własność Bronisława Feliksa Ryxa. To właśnie on w roku 1863 zniósł pańszczyznę chłopów na terenie Prażmowa. Katastrofalnym w skutkach dla aktualnego właściciela majątku było powstanie styczniowe, które dotknęło Prażmowa 5 sierpnia 1863 roku. W tym właśnie dniu doszło do potyczki pomiędzy rosyjską formacją podpułkownika Kulgaczewa i insurgentami z oddziału Władysława Grabowskiego. Pamiątką po tym wydarzeniu jest grobowiec na cmentarzu parafialnym z informacją o 11 poległych powstańcach. Sam Bronisław Ryx nie odniósł ran, został mianowany majorem, ale musiał uciekać, gdyż został wydany na niego wyrok śmierci przez rosyjski audytoriat polowy. Powrócił dopiero w 1884 r. i został aresztowany przez władze rosyjskie, ale po licznych staraniach żony Izabelli został ułaskawiony. To właśnie Izabella z Kropiwnickich pod nieobecność męża zarządzała majątkiem, tworząc nowoczesne centrum hodowli drobiu i trzody chlewnej. Po jej śmierci w 1904 roku majątek przeszedł w ręce dzieci – Jerzego, Bronisławy i Jadwigi. Niestety w 1935 roku ze względu na zadłużenie cały majątek został przejęty przez Towarzystwo Kredytowe Ziemskie, kończąc tym samym ponad stuletnie panowanie rodu Ryxów na tym terenie.

Zachęcamy wszystkich do odwiedzenia historycznego zakątka, jakim jest Prażmów. Pod urzędem gminy początek swój ma ścieżka rowerowa Doliną Jeziorki.

Fot. Archiwum MZPK.

MZPK nie wyraża zgody na wykorzystywanie zdjęć przez inne podmioty.