05-400 Otwock, ul.Sułkowskiego 11 tel./faks 22 779 26 94 e-mail: sekretariat@parkiotwock.pl

09-411 Biała, Siecień 134 tel. 24 231 12 73 e-mail: p.pietrzak@parkiotwock.pl

05-500 Piaseczno, ul. Instytutowa 10, Żabieniec tel./ fax. 22 754 51 00 e-mail: chojnowskipark@parkiotwock.pl

26-670 Pionki, ul. Radomska 7 tel./fax.(48) 612 34 41 e-mail: kozienickipark@parkiotwock.pl

05-400 Otwock, ul.Sułkowskiego 11 tel./faks 22 779 26 94 e-mail: sekretariat@parkiotwock.pl

07-130 Łochów, Kaliska 93 tel./fax.(25) 644 13 71 e-mail: npk@parkiotwock.pl

_U9X1058a_ZURAW_KPK,fot.ARTUR_TABOR
śnieżyczka
DSC02543
DSC06056
wawrzynek
przylaszczki
jaszczurka zwinka
DSCN9515
DSCN8218
DSC00098
DSC_0345
bazie
barwinek
P4219319
mazurek Passer montanus
DSCN4883
DSC_0017
previous arrow
next arrow
Kategorie
Najciekawsze obiekty KPK

Najciekawsze miejscowości

Augustów  — Wieś założona przez Stanisława Augusta Ponia­tow­skiego w 1777 roku na miejscu dawnej osady leśnej Półbór, położona w centralnej części Puszczy Kozienickiego. Znajduje się tu Ośrodek Edukacyjno – Muzealny Kozie­nickiego Parku Krajobrazowego urządzony w pocho­dzącej z 1905 roku leśni­czówce. Za wsią znajduje się cmentarz wojenny z czasów I wojny światowej, a w pobliskich lasach  zachowane okopy.

Bąkowiec  — Wieś w pobliżu linii kolejowej do Kozienic, miejsce walk o twierdzę dęblińską w czasie I wojny światowej. Obok przejazdu kolejowego cmentarz poległych żołnierzy z armii rosyjskiej, niemieckiej i austro-​​węgierskiej z 1914 – 18 roku.

Brzeźnica — Wieś wzmian­kowana w połowie XV wieku przez Jana Długosza. Znajduje się tu neoro­mański kościół z 1911 r. wzniesiony na miejscu spalonego przez Szwedów, w którym jest drewniana ambona z nieist­nie­jącego już kościoła garni­zo­nowego w Kozie­nicach, wyrzeźbiona przez jednego z legio­nistów — uczestnika bitwy pod Laskami-​​Anielinem. Po wschodniej stronie cmentarza parafialnego znajduje się cmentarz wojenny.

Brzóza —  Wieś królewska, znana już za czasów Kazimierza Wielkiego.  W 1768 Brzózę − na mocy uchwały sejmowej otrzymał kuchmistrz koronny, marszałek Sejmu Rozbiorowego Adam Poniński. W 1778 roku wieś została wykupiona przez Piotra Ożarowskiego i do 1910 pozostawała własnością rodu. Piotr Ożarowski wybudował w Brzózie murowany pałac i znacząco rozwinęli majątek.  W latach 1910-1941 dobra brzóskie należały do rodziny Heydlów. Po wojnie zostały rozparcelowane a w 1966 roku w miejscu wyburzonego pałacu wybudowano szkołę. Znajduje się tu kościół klasy­cy­styczny p.w. św. Bartłomieja z lat 1854 – 56. W kościele barokowa, rzeźbiona w drewnie ambona sprowadzona z opactwa Cystersów w Oliwie oraz płasko­rzeźby z 1635 r. Przy drodze do Ryczywołu znajduje się figura św. Jana Nepomucena (pocz. XIX wieku) –męczennika czczonego jako patrona chroniącego od utonięć, powodzi.

Czarnolas  — Wieś należąca niegdyś do rodu Kocha­nowskich. Od 1576 r. żył tu i tworzył Jan Kocha­nowski.  Odkryto tu fragmenty funda­mentów budynku, pochodzące prawdopodobnie z II poł. XVI w. Obecnie jest tu murowany dworek zbudowany ok. 1870 roku, w którym po gruntownej przebudowie w latach 1979 – 80, ulokowano Muzeum Jana Kocha­now­skiego.

Garbatka-​​Letnisko  — Wieś letniskowa. Pierwsze ślady tutejszego osadnictwa pochodzą z epoki kamienia. W miejscowości są liczne cmentarze, pomniki i miejsca zabytkowe: Pomnik Katyński upamięt­niający zamor­do­wanych miesz­kańców miejscowości w łagrach sowieckich, pomnik upamięt­niający pacyfikację Garbatki w dniu 2 VI11942 r., mogiła zbiorowa poległych we wrześniu 1939 r., mogiła zbiorowa zamor­do­wanych z rąk okupanta miesz­kańców Molend i żołnierzy AK w 1943 r., kamień z wyrytymi datami oznacza­jącymi wkroczenie I Kadrowej Józefa Piłsud­skiego w granice zaboru rosyj­skiego, tablica pamiątkowa wmurowana w elewację budynku stacji PKP ku czci żołnierzy GL. W kościele posta­wionym w 1931 r. znajduje się barokowy relikwiarz i ornat z XVIII wieku.

Głowaczów  — Wieś nad Radomką. Znany niegdyś ośrodek wytwór­czości sztuki ludowej. W miejscowości znajduje się kościół św. Wawrzyńca wzniesiony pierwotnie w 1657 r., spalony w czasie walk na przyczółku warecko-​​magnuszewskim (II wojna światowa). W obecnym kościele XIX-​​wieczne epitafia. Na rynku zachowały się kapliczki z XIX w., stoi też pomnik ku czci żołnierzy i ludności cywilnej poległych w II wojnie światowej i pomnik ku czci Marszałka Józefa Piłsudskiego.

Gródek — Wieś na miejscu grodu z czasów piastowskich. Renesansowy kościół Świętej Trójcy wzniesiony został w latach 1593 – 95 z fundacji Andrzeja Kocha­now­skiego. Zniszczony w czasie I wojny światowej, trzykrotnie restau­rowany.  Wewnątrz pozostały fragmenty renesan­sowych polichromii z końca XVI w. oraz zabytki: drewniane Epitafium (z I poł. XVII w.) Andrzeja Kocha­now­skiego — fundatora kościoła, krucyfiks — XVIII wiek, chrzcielnica — XVII wiek, organy 7-​​głosowe z ok. 1892 r. Obok kościoła drewniana dzwonnica z 1896 r. Kaplica przydrożna z rzeźbą św. Jana Nepomucena pochodzi z XVIII wieku. Na cmentarzu parafialnym — mogiły żołnierzy poległych w roku 1914  i 1939.

Jastrzębia  — Ślady osadnictwa pochodzą z neolitu. Wieś puszczańska wzmian­kowana już w 1191 r. Znajduje się tu dom z 1873 r. oraz przydrożna kapliczka św. Jana Nepomucena z XIX w.

Jedlnia — Ślady osadnictwa pochodzą z epoki brązu.  Wieś notowana już w XII w. Był tu pradawny ośrodek bartniczy. Leżąca na szlaku z Krakowa na Litwę Jedlnia stanowiła ulubione miejsce postojów króla Władysława Jagiełły, który tu w roku 1430  wydał przywileje jedleńskie  gwaran­tujące szlachcie niety­kalność osobistą. Podczas powstania stycz­niowego miały tu miejsce dwie bitwy. Obecnie na starym cmentarzu parafialnym znajduje się mogiła powstańców 1863 r. Pierwszy kościół parafialny św. Mikołaja i Małgorzaty, drewniany, ufundowany  przez Władysława Jagiełłę (1387 – 91 r.) dwukrotnie przebudowywano. W obecnym, murowanym w stylu neore­ne­sansowym  znajdują się dwa późno­ba­rokowe ołtarze oraz kamienna chrzcielnica z początku XVII wieku. Z dwóch dzwonów jeden jest gotycki, drugi datowany na rok 1580.

Kozienice — Pierwsze wzmianki o osadzie pochodzą z XII i XIII w. Tutaj 1 stycznia 1467 r. urodził się przyszły król Polski Zygmunt I Stary, co upamiętnia unikalna XVI-​​wieczna kolumna. Znajduje się ona na terenie zespołu pałacowo-​​parkowego zbudo­wanego w latach 1778 – 91 dla króla Stanisława Augusta Ponia­tow­skiego. Do dziś zachowała się oficyna, w której mieści się Muzeum Regionalne oraz cokoły pod rzeźby z czasów stani­sła­wowskich, przed­sta­wiające polowanie na dzika i niedź­wiedzia. Z dziedzińca roztacza się widok na basen z lat 1839 – 65. Do zabytków archi­tektury sakralnej należy kościół p.w. św. Krzyża wzniesiony w latach 1868 – 1869. Wewnątrz rokokowe ołtarze z obrazem Matki Boskiej z XVII w., dzwon z 1564 r. W mieście zachowały się pochodzące z XIX w. kramy (odbudowane w latach 90-​​tych XX w.) oraz willa w stylu modernizmu z 1923 r. Istnieje kilka zabyt­kowych cmentarzy m.in. cmentarz żydowski z początku XVII w. i cmentarz grzebalny parafii rzymsko­ka­to­lickiej założony w połowie XIX w. Na tym cmentarzu znajdują się kwatery: prawo­sławnych, żołnierzy Legionów Polskich, żołnierzy poległych w 1939 i 1945 roku. Cmentarz rodziny Dehnów w parku przypa­łacowym, założony w I poł. XIX w., najstarszy nagrobek pochodzi z 1845 r.

Molendy — Wieś powstała w XVIII wieku. Znajduje się tu grób poległych żołnierzy Batalionów Chłopskich i Armii Krajowej w bitwie pod Molendami 7 IV1944 r. Na skraju wsi są także dwa cmentarze żołnierzy armii austro-​​węgierskiej, rosyjskiej i niemieckiej poległych na początku I wojny światowej. W pobliżu wsi, na skraju Puszczy Kozie­nickiej znajduje się krzyż upamięt­niający wydarzenia Powstania Stycz­niowego.

Oleksów — Osada wzmian­kowana w XII wieku, w średnio­wieczu gród należał do systemu obronnego Sieciechowa. Zachowały się dwa grodziska: jedno na granicy wsi Sławczyn, drugie w pobliżu Oleksowa. W obecnym kościele p.w. św. Stanisława z 1652 r. (odrestau­rowanym w 1858 r.) zabytki: chrzcielnica o charakterze późno­re­ne­sansowym z poł. XVII wieku, ołtarz główny wczesno­ba­rokowy z poł. XVII w. W nim obraz Św. Rodziny, obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XVIII w., stalle i ławki rokokowo-​​klasycystyczne z 1863 r., obraz Ukrzy­żowanie z przełomu XVII/​XVIII w. oparty na malarstwie z kręgu Rubensa i krucyfiks cynowy z XIX wieku. Dzwon pochodzi z XVII wieku.

Opactwo — W XII w. powstał tu jeden z trzech pierwszych ośrodków klasz­tornych benedyktynów w Polsce. Obecny zespól  kościelno-​​klasztorny, późno­ba­rokowy z pozosta­ło­ściami romańskimi pochodzi z XVIII w. Zbudowany w kształcie krzyża greckiego. Wewnątrz zabytkowy ołtarz, dwa ołtarze boczne, krucyfiks barokowy, chrzcielnica i ambona rokokowe. Znajduje się tu też polichromia Szymona Mańkow­skiego przed­sta­wiająca portrety Bolesława Chrobrego i Sieciecha. Pobene­dyk­tyński zespół archi­tek­to­niczny jest najcen­niejszym zabytkiem Ziemi Kozienickiej.

Policzna —  Pierwsze wzmianki o wsi  pochodzą z XII wieku. Wieś należała  m.in. do Jana Kocha­now­skiego (dziada poety). Znajduje się tu pałac Przeździeckich zbudowany w XIX w. Obecny kościół św. Stefana zbudowano w stylu neogo­tyckim w latach 1889 – 94. Brał w nim ślub Stefan Żeromski z Oktawią Rodkiewicz, a jednym ze świadków był Bolesław Prus. W kościele znajdują się rzeźby i obrazy z XVII-​​XVIII w. W Policznie znajduje się też cmentarz wojenny w miejscu krwawych zmagań armii austro-​​węgierskiej z oddziałami strzelców syberyjskich oraz mogiły żołnierzy poległych w czasie   II wojny światowej.

Pionki  — Miasto nad Zagoż­dżonką, powstałe na miejscu dawnych osady młynarskich –Zagożdżon i Pionki, istnie­jących już za czasów Władysława Jagiełły. W pobliżu stacji PKP kamienny słup, upamięt­niający pobyt Kazimierza Jagiel­lończyka.

Sieciechów  — Początkowo gród ziemno-​​drewniany — siedziba książęcego rodu Sieciecha. Prawa miejskie posiada od roku 1232. Znajduje się tu barokowy kościół św. Wawrzyńca. Ołtarz główny rokokowy pochodzi z 1768 r., polichromia z XIX w. W XIX-​​wiecznej dzwonnicy są dwa zabytkowe dzwony (jeden gotycki z 1459 r., drugi z 1525 r.). Znajduje się tu także rokokowa ambona oraz chrzcielnica, a dawne taber­nakulum wybite jest kurdybanem z XVIII w. W Siecie­chowie odnaleziono unikatowy chodnik z sosnowych bali. Zabytkiem jest także rynek, który swój kształt przybrał ok. 300 lat temu. W gminie Sieciechów zobaczyć można także ruiny fortów, które w XIX w. stanowiły obóz warowny w połączeniu z twierdzą w Dęblinie.

Sucha —Wieś istniała prawdo­po­dobnie już w XII wieku. Kościół św. Idziego zbudowany w latach 1839 – 43 wg projektu Antoniego Corazziego był przebu­dowany w latach 1910 – 13. W wystroju m.in. uchodzący za cudowny obraz Matki Boskiej z 1647 r. i barokowy obraz „Ecce Homo” z XVIII wieku.

Świerże Górne  — w średnio­wieczu był tu gród strzegący przepraw przez Wisłę. Na przełomie XIV i ​​XV wieku często zatrzymywał się tu król Władysław Jagiełło w drodze na Litwę i z powrotem. Kościół parafialny św. Jakuba istniejący już w 1191 roku był trzykrotnie przebudowywany. W obecnym znajdują się XVIII-​​wieczne organy. Obok kościoła drewniana dzwonnica z ok. 1744 r. konstrukcji słupowej, z łamanym dachem namiotowym, krytym gontem. Za murem cmentarza parafialnego znajduje się cmentarz wojenny z czasów I wojny światowej.

Zwoleń — Powstał na gruncie wsi Gotardowa Wola w latach 20-​​tych XV wieku, na mocy przywileju wydanego przez króla Władysława Jagiełłę. Najcen­niejszym zabytkiem Zwolenia jest kościół p.w. Podwyż­szenia Krzyża Świętego (1564−1595), przy którym znajduje się Kaplica Kocha­nowskich (1610). W krypcie kościoła spoczywają szczątki rodziny Kochanowskich.

Żytkowice  — Znajduje się tu wybudowany w 1933 r. pomnik Mauzoleum Legio­nistów I Brygady poległych w dniach 22 – 26 X 1914 r., w bitwie pod Laskami i Anielinem.  W mauzoleum znalazło miejsce wiecznego spoczynku ok. 150 żołnierzy Legionów Polskich walczących pod dowództwem Józefa Piłsud­skiego  przeciwko wojskom rosyjskim  w składzie 46 austriackiej dywizji obrony krajowej.

 

 

 

Kategorie
Historia i kultura KPK

Historia Puszczy

Puszczami nazywano duże obszary pierwotnego lasu, nieprzeobrażone działalnością człowieka. Większość puszcz nazwy swe otrzymywała najczęściej od miejscowości, gdzie mieściły się władze administracyjne danego kompleksu leśnego lub od siedziby właściciela.

Puszcza Radomska (nazwa pochodzi od grodu Radom, który istniał już w X wieku) leżała w widłach rzek Wisły i Pilicy, między dwoma dzielnicami – Małopolską i Mazowszem.

Rozwój osadnictwa – ze względu na tą przejściowość Puszcza Radomska była od północy zamieszkana przez Mazurów, a od południa przez Sandomierzan. Wszystkie osady znajdowały się na peryferiach puszczy (najstarsze to min. Sieciechów, Ryczywół, Sucha) jedynie Jedlnia położona była wewnątrz puszczy. Znaczny rozwój osadnictwa na obszarze Puszczy Radomskiej nastąpił w XIV wieku po ogłoszeniu przez Kazimierza Wielkiego tzw. Statutów Wiślickich, na mocy których mieszkańcy tych terenów zwolnieni zostali z danin płaconych z użytków rolnych przez okres 6 lat. Wtedy to na  obrzeżach Puszczy powstało kilka nowych wsi szlacheckich i małych osad (Policzna, Głowaczów, Brzóza, Kozłów, Jastrzębia). Wraz z rozwojem osadnictwa nastąpiły znaczne wylesienia (wylesienia nie dotyczyły królewszczyzny w Puszczy Radomskiej, podlegała ona ochronie jako miejsce królewskich polowań).

Gospodarka w Puszczy – główną działalnością mieszkańców puszczy było bartnictwo i łowiectwo. Bartnictwo to była dawna forma hodowli pszczół w specjalnie w tym celu wydrążonych dziuplach drzew, czyli barciach. Największy jego rozkwit przypada na XVI wiek. W XVI i XVII wieku powstały młyny i tartaki poruszane siłą wodną, a główną rzeką na której powstawały była Zagożdżonka. Rzemieślnicy puszczańscy (bednarze, kołodzieje, gontarze) przerabiali drewno na różne sprzęty lub wypalali je na węgle i smołę.

Nazwa „Puszcza Kozienicka” powstała dopiero na początku VXII wieku, kiedy po roku 1607    z głównego trzonu Puszczy Radomskiej utworzono ekonomię królewską z administracyjną siedzibą w Kozienicach. Lasy te zawsze należały do dóbr królewskich, zwanych też dobrami stołowymi. Mieszkańcy wsi puszczańskich byli poddanymi królewskimi, którzy nie płacili danin i czynszów. Jedynymi ich powinnościami była tzw. danina miodowa i świadczenie usług podczas łowów.

Najwięcej zapisów związanych z historią puszczy, dotyczy okresu za panowania dynastii Jagiellonów. Jak podaje Długosz, król Władysław Jagiełło kierując dwoma połączonymi narodami, spędzał lata w Polsce, zimy zaś na Litwie i zwykle podczas powrotu z Księstwa do Korony miał zwyczaj zatrzymywać się w modrzewiowym dworze w Jedlni. Trakt którym przemieszczał się królewski orszak do dzisiaj nosi nazwę „królewskiej drogi”. W latach 1403 – 1434 na tym terenie przebywał 23 razy. Z wielkich polowań urządzanych w puszczy, należy wymienić tzw. wielkie łowy mające na celu zgromadzenie zapasu  mięsa na wojnę        z Krzyżakami w 1410 r. Natomiast w 1409 r.  zbudowano most łyżwowy (w odniesieniu do dzisiejszej nazwy pontonowy), który pod Kozienicami Wisłą spławiono do Czerwińska i tam posłużył do przeprawy wojskom polskim maszerującym na wojnę z zakonem krzyżackim.

Z innych królów polskich często przebywających na łowach w Jedlni, był król Kazimierz Jagiellończyk. W listopadzie 1466 roku, Kazimierz Jagiellończyk ze swoją żoną Elżbietą, uciekając przed zarazą, schronił się w Kozienicach. Podczas tego pobytu, w styczniu 1467 roku urodził się ich syn Zygmunt, przyszły król polski zwany Starym.

Wiek XVII i XVIII zapisał się w historii puszczy wielkimi zniszczeniami i wylesieniami na skutek częstych przemarszów wojsk szwedzkich, nadmiernego użytkowania i zakładania nowych wsi na mocno wyeksploatowanych obszarach lasu zamiast prowadzenia ich odnowień.         Drewno z Puszczy Kozienickiej, spławiane tratwami Wisłą do stolicy, zaspokajało potrzeby dworu królewskiego, min. do budowy pałacu w Łazienkach.

Pod koniec XVIII wieku powstały Stanisławice, na obszarze dawnej osady Półbór wieś Augustów. Nazwy tych wsi wiązały się z imionami ówczesnego króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Kolejne wsie które powstały po 1765 roku to: Adamów, Sewerynów, Stanisławów, Ursynów, Cycelówka.

Puszcza Kozienicka według profesora Ryszarda Zaręby była pierwszym w Polsce kompleksem leśnym, dla którego sporządzono pierwszy prawdziwy opis lustracyjny, wytyczne do urządzania lasu i mapy leśne. Opracowanie nazwane zostało: „Opis stanu aktualnego Lasów Królewskich w Kozienicach zlustrowanych 14 do 27 stycznia 1794 roku podany i sporządzony przez Generalnego Ober Leśniczego Mehlig” – autor Adolf Karol Mehlig był Niemcem w służbie króla Stanisława Augusta.

Puszcza Kozienicka była miejscem działań party­zantów, w czasie powstań narodowych oraz obu wojen światowych, o czym przypominają miejsca pamięci narodowej –  pomniki, śródleśne obeliski, mogiły i cmentarze.

W 1795 roku, po trzecim rozbiorze Polski, lasy Puszczy Kozienickiej znalazły się w zaborze austriackim a w 1815 roku, po przegranej wojnie Austrii z Francją,   w Królestwie Polskim zachowując samodzielność gospodarczą. Zahamowano plądrowniczy system użytkowania lasu, a plan urządzania lasu stał się podstawą gospodarowania. Korzystny rozwój gospodarki leśnej przerwał wybuch Powstania Listopadowego w 1830 r. W wyniku klęski powstania od 1835 roku, część lasów zaczęto przeznaczać na tzw. donacje i majoraty, które w większości przetrwały do I wojny światowej.   Tragiczne piętno w drzewostanach puszczy spowodowało również Powstanie Styczniowe z 1863 roku. W czasie trwania  I wojny światowej na terenie Puszczy Kozienickiej wybudowano sieć kolejki wąskotorowej, którą wywożono wycięte drewno powodując jeszcze większe jej spustoszenie.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości lasy Puszczy Kozienickiej zostały włączone do Skarbu Państwa i w jego imieniu zarządzane są do dzisiaj przez powstałe w 1924 roku przedsiębiorstwo Polskie Lasy Państwowe, przemianowane po 1945 roku na Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe.

Kategorie
Historia i kultura KPK

Z kart historii

Region Puszczy Kozie­nickiej jest ściśle związany z historią Polski. Najstarsze ślady osadnictwa na tym terenie sięgają paleolitu.  We wczesnym średnio­wieczu puszcza stanowiła granicę plemienną między Mazowszem, a Małopolską. Strzegła jej linia grodów ciągnących się od Radomia przez Gródek, Mieścisko, Oleksów, Zajezierze. Szlak handlowy biegnący wzdłuż Wisły kontro­lowały grody w Sieciechowie, Kozie­nicach i Świerżach. Ożywione kontakty z Litwą, datujące się od pierwszych Jagiellonów sprawiły, że znaczenia nabrał wiodący przez puszczę trakt z Krakowa do Wilna, do dziś zwany Królew­skim Gościńcem. W  Puszczy Kozienickiej polowali Jagiellonowie.

Tereny te były niszczone w czasie „potopu” szwedzkiego, były miejscem zwycię­skiego pochodu Stefana Czarnieckiego, miejscem działań party­zantów, w czasie powstań narodowych oraz obu wojen światowych, o czym przypominają miejsca pamięci narodowej –  pomniki, śródleśne obeliski i mogiły.

W granicach Kozienickiego Parku Krajobrazowego przetrwały liczne przydrożne kapliczki oraz mniej liczne relikty dawnej zabudowy drewnianej dające świadectwo bogatej kultury materialnej wsi, rozwiniętej w okresie osadnictwa na tym terenie w XI w.  Obiekty  zabyt­kowe — kościoły, cmentarze, parki zabytkowe, zespoły pałacowe i budynki gospo­darcze znajdują się w pobliskich miejscowościach.

Kategorie
O parku KPK

Wartości przyrodnicze

Kozienicki Park Krajobrazowy chroni jeden z najcenniejszych pod względem przyrodniczym kompleksów leśnych w Polsce. Występuje tu szereg siedlisk przyrodniczych oraz gatunków chronionych i zagrożonych wymarciem.  Teren ten odznacza się znaczną rozmaitością zbiorowisk leśnych, od borów suchych i świeżych począwszy, poprzez bory i lasy mieszane, lasy liściaste do podmokłych olsów i łęgów. Wizytówką Puszczy są endemiczne, wyżynne, jodłowe bory mieszane, które na tym terenie uznawane są za postać kresową, natomiast jednym z najważniejszych i zajmującym tu największą powierzchnię siedliskiem przyrodniczym są grądy subkontynentalne. Roślinność nieleśna, pomimo że zajmuje niewielką powierzchnię jest różnorodna i prezentuje bardzo odmienne względem siebie grupy ekologiczne. Do najciekawszych należy roślinność torfowiskowa, skupiona  w południowej części obszaru, wśród której dominują fitocenozy mszysto-turzycowe i mszary. Do najczęstszych należą zbiorowiska: turzycy dzióbkowatej  i wełnianki wąskolistnej. Spośród zbiorowisk trawiastych do najcenniejszych należą ekstensywnie użytkowane łąki świeże: rajgrasowe i  wiechlinowo-kostrzewowe.

Zbiorowiska leśne i nieleśne tworzą piękną mozaikę krajobrazową, której towarzyszy bogactwo świata roślin i zwierząt. Stwierdzono tu występowanie 295 gatunków grzybów wielkoowocnikowych, 267 porostów  i 94 mszaków oraz około 628 gatunków roślin naczyniowych należących do 84 rodzin i 294 rodzajów.

O randze Puszczy Kozienickiej w zachowaniu krajowej flory naczyniowej świadczy obecność sześciu gatunków wymienionych w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin: buławnika czerwonego, kostrzewy ametystowej, sasanki otwartej, widlicza cyprysowatego oraz turzyc – bagiennej i strunowej. Stwierdzono tu występowanie gatunków figurujących na krajowej Czerwonej liście roślin naczyniowych. Są wśród nich, m.in.: czosnek niedźwiedzi, goryczka wąskolistna, kukułka plamista, pływacz drobny i rosiczka okrągłolistna.  Spośród tutejszej mykoflory na Czerwonej liście grzybów wielkoowocnikowych w Polsce znajduje się 41 gatunków, a trzy gatunki podlegają ochronie ścisłej: sromotnik  bezwstydny, siedzuń  sosnowy  (szmaciak gałęzisty)  i soplówka  jodłowa. Spośród porostów znanych z terenu Puszczy Kozienickiej na Czerwonej liście  porostów w Polsce znajduje się aż 71 gatunków, w tym:  7 krytycznie zagrożonych  oraz 11 wymierających.

Puszcza Kozienicka jest najważniejszą w centralnej Polsce, tuż po Puszczy Kampinoskiej, ostoją dla 59 gatunków ssaków. Jednym z nich jest popielica, gatunek wymieniony w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt. Występująca tu populacja popielic cechuje się bardzo dużą liczebnością i jednym z najwyższych w kraju wskaźnikiem zagęszczenia osobników przypadających na 1 ha lasu. Żyją tu również chronione w Polsce orzesznice i smużki. Puszczańskie rzeki zasiedlają stabilne populacje bobra i wydry. Okresowo pojawiają się migrujące wilki.

Bardzo bogata jest tutejsza chiropterofauna, w skład której wchodzi 16 spośród 17 gatunków nietoperzy występujących w Polsce niżowej, z czego do rozrodu przystępuje aż 14 gatunków. Najczęściej i najliczniej występuje borowiec. Do gatunków dominujących należą: mroczek późny, nocek rudy, gacek brunatny i nocek duży. Cechą charakterystyczną tego obszaru jest liczne występowanie borowiaczka, nocka Brandta i nocka Bechsteina, dla którego Puszcza Kozienicka jest drugim znanym w Polsce miejscem rozrodu i najdalej wysuniętym w kierunku północno-wschodnim stanowiskiem. Jednym z najrzadszych gatunków nietoperzy w Puszczy Kozienickiej jest mopek.   Biorąc pod uwagę faunę nietoperzy ranga Puszczy Kozienickiej jest bardzo wysoka i porównywalna z Puszczą Białowieską.

Spośród ornitofauny na terenie Kozienickiego Parku Krajobrazowego i otuliny spotykamy prawdziwe ptasie rzadkości takie jak bączek, bielik, orlik krzykliwy czy trzmielojad. Odnotowano tu też gniazdowanie 29 gatunków ptaków wymienionych w załączniku I Dyrektywy Ptasiej. Duża liczebność gatunków takich jak:  lelek, bocian czarny, derkacz, dzięcioł średni, jarzębatka czy dudek sytuuje ten obszar na wysokiej pozycji wśród ptasich ostoi w Polsce. Z grupy gatunków migrujących spotykamy na tym terenie m.in.  cyraneczkę, krogulca, samotnika, krętogłowa, dzięcioła zielonego, srokosza. Liczebności tych ptaków osiągają tu  wielkość 1% i więcej populacji krajowej.

Spośród 18 krajowych gatunków płazów na terenie Puszczy Kozienickiej stwierdzono 13 gatunków, w tym – kumaka nizinnego i traszkę grzebieniastą. Fauna gadów reprezentowana jest przez sześć gatunków. Osobliwością tego obszaru jest populacja żółwia błotnego.

Niezwykle bogaty jest tutejszy świat bezkręgowców. Jednym z najbardziej interesujących gatunków jest rak szlachetny, który posiada tu najliczniejszą w Polsce centralnej, stabilną populację. Ten przedstawiciel krajowych dziesięcionogów figuruje w Światowej Czerwonej Księdze Zwierząt oraz w polskim jej odpowiedniku. Obszar Puszczy jest jedną z najważniejszych na Mazowszu ostoją dla populacji rzadko spotykanych na niżu ślimaków z rodziny poczwarówkowatych – poczwarówki  zwężonej i jajowatej.

Rozmaitość środowisk oraz obecność dobrze zachowanych powierzchni leśnych z starodrzewem wpływają na bogactwo gatunkowe owadów. W obrębie Puszczy Kozienickiej stwierdzono: pachnicę dębową, zgniotka cynobrowego, czerwończyka nieparka, czerwończyka fioletka oraz modraszka telejusa. Do osobliwości tego obszaru należy występowanie sawczynki piaskowej. Poza istniejącym stanowiskiem w Puszczy Kozienickiej ten wymierający gatunek nie był notowany na terenie kraju od kilkudziesięciu lat. Do wyjątkowo rzadkich owadów w Polsce zaliczyć można smukwę kosmatą. Oba gatunki figurują w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt. Bardzo bogata w Puszczy Kozienickiej jest fauna chrząszczy z rodziny bogatkowatych oraz  kózkowatych

Najcenniejsze i najbardziej naturalne ekosystemy Kozienickiego Parku Krajobrazowego i jego otuliny, zostały objęte ochroną jako rezerwaty przyrody. Jest ich 15 i reprezentują najciekawsze i najbogatsze zbiorowiska roślinne, często z około 200-tu letnimi drzewostanami. Łącznie zajmują 1267,92 ha.  Śródleśne bagna, oczka wodne i torfowiska o łącznej powierzchni 335,28 ha uznano za użytki ekologiczne. Ochroną pomnikową objętych jest tu 261 obiektów. Są to drzewa rosnące pojedynczo i w grupach, jedna aleja lipowo – kasztanowa, 2 krzewy,  głaz narzutowy oraz 3 stanowiska bluszcza zwyczajnego.

Ze względu na wyjątkowe walory przyrodnicze Puszcza Kozienicka została włączona do Europejskiej Sieci Obszarów Chronionych Natura 2000 jako Obszar Specjalnej Ochrony Ptaków (OSO)  „Ostoja Kozienicka” PLB 140013 i Specjalny Obszary Ochrony (SOO) „Puszcza Kozienicka” PLH 140035.

Kategorie
O parku KPK

Położenie

Park położony jest w północno – wschodniej części Równiny Radomskiej, w widłach rzek: Wisły i Radomki. Ukształtowanie powierzchni Parku jest mało zróżnicowane,  ma charakter peryglacjalny i jest ściśle związane z ostatnim zlodowaceniem.   Tutejsza rzeźba terenu powstała na skutek działania procesów transportu  i akumulacji zniszczonego i rozdrobnionego materiału skalnego, znajdującego się w strefie  przylegającej  do obszarów lodowcowych w warunkach surowego klimatu panującego na przedpolu lodowca. Występują tu małe wysokości względne. W części północnej teren wznosi się do wysokości 120-150 m, a miejscami, na wierzchołkach wydm, osiąga prawie 160 m. W zasięgu doliny Wisły (południowo-wschodnia część obszaru głównego KPK) teren położony jest najniżej (102-110 m n.p.m.).    Równinny krajobraz polodowcowy urozmaicają malownicze pradoliny rzek Radomki i Zagożdżonki oraz wzniesienia wydmowe z charakterystycznymi zabagnieniami, zwanymi w miejscowej gwarze „ługami”. Lasy zajmują ponad 91% powierzchni Parku, a w otulinie dominują obszary rolnicze.

Kategorie
O parku KPK

Rys historyczny

Kozienicki Park Krajobrazowy obejmuje ochroną Puszczę Kozienicką – jeden z większych i piękniejszych kompleksów leśnych na Mazowszu, o zachowanie którego przez lata walczyli leśnicy, miłośnicy przyrody i działacze społeczni.

W Połowie lat 60-tych XX wieku, na najwyższych szczeblach władzy politycznej i gospodarczej zapadła decyzja o wybudowaniu największej  w Polsce elektrowni o mocy 1600 MW, opalanej węglem kamiennym.  Zdecydowano wtedy, że elektrownia zostanie wybudowana na północno – wschodnim krańcu Puszczy Kozienickiej w pobliżu miejscowości Świerże Górne, na gruntach Lasów Państwowych. Dodatkowo postanowiono, że rozdzielnia prądu zostanie zlokalizowana w Pionkach, czego konsekwencją byłoby wycięcie pasa lasu o długości 20 km i szerokości 200 m pomiędzy elektrownią, a  miastem Pionki  (około 400 ha).  Energiczne i stanowcze działania leśników oraz ówczesnego Ministra Leśnictwa – Romana Gesinga doprowadziły do zmiany planów i zlokalizowania rozdzielni obok elektrowni.  Dzięki temu zachowano znaczną powierzchnię lasu oraz uratowano naturalne  siedliska Puszczy Kozienickiej przed fragmentacją.

Kolejną planowaną inwestycją, która mogła znacząco negatywnie wpłynąć na stosunki wodne, a w konsekwencji na przyrodę  Puszczy Kozienickiej była budowa kopalni węgla brunatnego w Jastrzębi (miejscowość na zachodnim skraju Puszczy) oraz produkcja brykietów z tego „węgla”, wzbogaconego odpadami z rafinerii w Płocku. Szczęśliwie  argumenty ochrony przyrody i środowiska wzięły górę i w 1982 r. inwestycja została zaopiniowana negatywnie. Dzięki temu możliwe było dokończenie działań zmierzających do utworzenia Kozienickiego Parku Krajobrazowego.

Dokumentacja uzasadniająca utworzenie Parku została przygotowana przez  pracowników Urzędu Wojewódzkiego w Radomiu pod kierunkiem Andrzeja Kowalczewskiego – wojewódzkiego konserwatora przyrody,  w ścisłej współpracy z doc. dr hab. Ryszardem  Zarębą pracownikiem  naukowym  SGGW w Warszawie, Martą Chałubińską  pracownikiem Wojewódzkiego Biura Planowania Przestrzennego w Radomiu, Wandą Ginalską  – Prokop – pracownikiem  Przedsiębiorstwa  Geologicznego  w Kielcach,  pracownikami nadleśnictw oraz działaczami  Ligi Ochrony Przyrody i Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego.

Utworzenie Kozienickiego Parku Krajobrazowego nastąpiło w dniu 28 czerwca 1983 r. na posiedzeniu Wojewódzkiej Rady Narodowej w Radomiu (Uchwała Nr XV/70/83 w sprawie utworzenia Kozienickiego Parku Krajobrazowego – Dz. Urz. WRN w Radomiu Nr 9 poz. 52).  W roku 2001 zakończono trwające 6 lat prace nad powiększeniem Kozienickiego Parku Krajobrazowego o południową część Puszczy Kozienickiej. Po powiększeniu obszar Parku liczy 25 957,10 ha. Park otacza otulina o powierzchni 35 555,53 ha. W 2004 r. Kozienickiemu Parkowi Krajobrazowemu nadano imię Profesora Ryszarda Zaręby (rozporządzenie nr 8 Wojewody mazowieckiego z dnia 19 lutego 2004 r.).

Kategorie
O parku KPK

Profesor Ryszard Zaręba – patron Kozienickiego Parku Krajobrazowego

Ryszard Zaręba urodził się 25 maja 1924 roku w Radomiu. Do szkoły powszechnej uczęszczał
w Radomiu i Skarżysku-Kamiennej.  W okresie II wojny światowej kontynuował naukę  na tajnych kompletach. Świadectwo maturalne otrzymał w 1945 roku w Radomiu. W latach 1945-50 studiował na Wydziale Leśnym SGGW w Warszawie. Dalszą pracę naukową związał z tym wydziałem i uczelnią zdobywając kolejne naukowe tytuły.  W 1963 roku obronił pracę „Historia Puszczy Kozienickiej do połowy XIX w” i uzyskał stopień doktora nauk leśnych. Podczas prac nad rozprawą doktorską Ryszard Zaręba gruntownie poznał Puszczę Kozienicką, którą następnie rozsławił w wielu publikacjach               i wystąpieniach. W tym czasie poznał także bliżej roślinność Puszczy, wyrazem czego była rozprawa habilitacyjna „Badania geobotaniczne i fitosocjologiczne zespołów leśnych Puszczy Kozienickiej             i Okręgu Radomsko – Kozienickiego”, którą opublikował w 1971 roku. W  1989 roku otrzymał tytuł profesora zwyczajnego.  Dorobek twórczy profesora Zaręby obejmuje 185 publikacji oraz ponad 200 maszynopisów: dokumentacji, planów urządzania lasu, recenzji, opinii. Sam opracował ponad 100 dokumentacji projektowanych rezerwatów przyrody. Szczególne zasługi położył na polu dokumentowania historii ukochanej przez Niego Puszczy Kozienickiej, publikując wiele istotnych prac w tym zakresie. Był także pierwszym przewodniczącym Rady Naukowo – Społecznej Kozienickiego Parku Krajobrazowego.

Profesor Ryszard Zaręba był członkiem wielu organizacji naukowych (min. Polskiego Towarzystwa Leśnego,  Polskiego Towarzystwa Botanicznego, Rady Naukowej Ligi Ochrony Przyrody, Państwowej Rady Ochrony Przyrody) oraz laureatem wielu nagród i odznaczeń. Otrzymał  min. Medal

Komisji Edukacji Narodowej, Krzyż Kawalerski i Oficerski Orderu Odrodzenia Polski,
w 1994 nagrodę indywidualną I stopnia Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa za ogół pracy naukowej na rzecz ochrony przyrody.

Prof. dr hab. Ryszard Zaręba zmarł 18 czerwca 1994 roku. Pochowany został na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. W uznaniu zasług dla Puszczy Kozienickiej, od 2004 roku Kozienicki Park Krajobrazowy nosi Imię Profesora Ryszarda Zaręby, a od 2006 roku – jeden z pomnikowych dębów w Puszczy Stromieckiej.

Kategorie
Historia i kultura KPK

Ksiądz Józef Gacki

Ksiądz Józef Gacki (1805-1876) – wybitna postać regionu, proboszcz parafii w Jedlni, historyk ziemi radomskiej, działacz społeczny, naukowy i polityczny. Był prześladowany przez władze carskie za popieranie i czynny udział w powstaniu styczniowym (1863), za co był później więziony w twierdzy dęblińskiej. Zakładał szkółki elementarne, likwidował istniejące karczmy, a tym samym pijaństwo, opiekował się potrzebującymi pomocy materialnej i duchowej. Autor wielu publikacji naukowych i monografii. Do najcenniejszych opracowań należą:

  • opracowanie dziejów Radomia,
  • „Benedyktyński klasztor w Sieciechowie według pism i podań miejscowych” (Radom, 1872),
  • „Jedlnia, w niej kościół i akta obelnego prawa” (Radom, 1874) –  książka ta jest źródłem poznania historii, gospodarki, kultury, obyczajów i języka tych okolic.
  • „O rodzinie Jana Kochanowskiego” (Warszawa, 1869)

Pochowany na cmentarzu w Jedlni obok mogiły powstańców styczniowych poległych podczas bitwy w nieodległych Jaścach (20 IV 1863).

Kategorie
Aktualności KPK Aktualności MZPK

Ciekawi świata – edukacja przyrodnicza dla przedszkolaków w Kozienickim Parku Krajobrazowym

Dzieci z Przedszkoli nr 1 i 2 w Pionkach uczestniczyły w pogadankach przyrodniczych na temat chronionych gatunków raków i płazów przeprowadzonych przez Kozienicki Park Krajobrazowy. Czy rak chodzi wspak? Gdzie zimują raki? Czy obecność raka szlachetnego i błotnego w wodzie świadczy o jej czystości? Czy wszystkie gatunki raków są pod ochroną? W trakcie pogadanki dzieci wysłuchały wiadomości o rodzimych gatunkach skorupiaków oraz uczestniczyły w badaniu czystości wody.

Kategorie
Aktualności KPK Aktualności MZPK

Święto Niezapominajki 2024

Jak co roku, w połowie maja Leśny Ośrodek Edukacyjny im. red. Andrzeja Zalewskiego w Jedlni-Letnisku zorganizował Święto Polskiej Niezapominajki. W tym dniu promowana jest polska przyroda oraz potrzeba jej ochrony. Obchody tego święta mają charakter rodzinnego festynu, na którym mogą spotkać całe pokolenia.

Tego dnia nie mogło zabraknąć  Kozienickiego Parku Krajobrazowego im. prof. Ryszarda Zaręby. Pracownicy Parku przygotowali stoisko z informacjami o walorach przyrodniczych Puszczy Kozienickiej, warsztaty plastyczne i konkursy wiedzy.

 

logo-ue.png

logo-bip-2.png

Treść | Menu | Przyciski