Czeremcha zwyczajna i amerykańska w Nadbużańskim Parku Krajobrazowym
Podczas majowych spacerów, szczególnie wieczorem, możemy poczuć charakterystyczny, intensywny zapach. Wydziela go kwitnąca czeremcha zwyczajna (Padus avium). Możemy ją rozpoznać po białych kwiatach zebranych w zwisające grona o długości do 15 cm.
Kwiaty te mają właściwości lecznicze, wykazują także działanie uspokajające. Czeremcha zwyczajna może być wysokim krzewem lub drzewem dorastającym do 15 m wysokości. Jej kora po roztarciu wydziela ostry, niezbyt przyjemny zapach. Liście są matowe, jasnozielone z gruczołkami miodnikowymi na ogonku. We wrześniu-październiku dojrzewają czarne, kuliste owoce. Są one jadalne, choć mają gorzkawy smak. Najlepiej spożywać je po obróbce cieplnej, mają właściwości prozdrowotne podobne do owoców czarnego bzu.
Czeremchę zwyczajną najłatwiej znaleźć w lasach w pobliżu cieków wodnych. W Nadbużańskim Parku Krajobrazowym możemy zobaczyć ją na przykład na ścieżkach przyrodniczych: „Dolina Dolnego Liwca”, „Jerzyska-Szumin”, „Uroczysko Ceranów”, „Tropem Łosia”. Ze względu na walory dekoracyjne warto czeremchę posadzić w ogrodzie. Lubi miejsca wilgotne, może być więc sadzona w pobliżu oczek wodnych i w ogrodach deszczowych. Wiosną będzie źródłem pożytku dla owadów zapylających a jesienią pokarmem dla ptaków.
Przy zakupie sadzonek należy zwrócić uwagę, by nie pomylić jej z czeremchą amerykańską (Padus serotina), która uważana jest za jedną z bardziej inwazyjnych gatunków roślin w Europie. Pochodzi ona z południa i wschodu Ameryki Północnej. W Europie była wprowadzana w lasach, parkach i ogrodach, przy drogach oraz na terenach poprzemysłowych. Ze względu na dużą wydajność miodową jest także chętnie sadzona przez pszczelarzy. Obecnie czeremcha amerykańska jest szeroko rozpowszechniona w naszym kraju.
Czeremcha amerykańska kwitnie dopiero na przełomie maja i czerwca (później niż czeremcha zwyczajna, stąd nazywana jest także czeremchą późną). Jej liście są błyszczące, ciemno-zielone od góry, z rudymi włoskami wzdłuż głównego nerwu na spodniej stronie. Niedojrzałe owoce są różowe lub czerwonawe. W przeciwieństwie do czeremchy zwyczajnej, działki kielicha są trwałe i pozostają na owocu. Nasiona roznoszone są w dużej mierze przez ptaki, w związku z tym czeremchy amerykańskie często można spotkać pod liniami energetycznymi, które ptaki wykorzystują jako miejsca odpoczynku. Szczególnie łatwo czeremcha rozprzestrzenia się na terenach otwartych, takich jak porzucone pola, łąki i pastwiska. Może rosnąć także w miejscach mocno suchych i piaszczystych.
Ze względu na skórzaste liście, raczej nie jest zjadana przez roślinożerców. Nie ma także patogenów ograniczających jej żywotność. Z tego powodu na naszym kontynencie nadmiernie się rozrasta, zaczyna dominować i wypiera inne gatunki, co powoduje spadek różnorodności biologicznej na zajmowanym obszarze. Na terenach leśnych powoduje zanik runa i utrudnia naturalne odnawianie się lasu. Z tego względu podejmuje się próby jej zwalczania. Jest to jednak trudne i kosztowne zadanie. Po ścięciu pnia wypuszcza liczne odrośla, które są jeszcze trudniejsze do usunięcia. Zapobiega temu wyrywanie czeremchy z całym systemem korzeniowym. Można także przeprowadzić zabieg tzw. obrączkowania, czyli usunięcia kory wraz z łykiem na całym obwodzie pnia na wys. ok. 1,5 m. Powoduje on stopniowe obumieranie drzewa. Musi on być jednak regularnie powtarzany. Planując nasadzenia zrezygnujmy zatem z zakupu sadzonek czeremchy amerykańskiej, aby nie wprowadzać do środowiska kolejnych egzemplarzy tego inwazyjnego gatunku. Tam gdzie jest wystarczająco dużo wilgoci zastąpmy ją naszą, mocniej pachnącą, rodzimą czeremchą zwyczajną.
Tekst: Barbara Grudniak, zdjęcia: Wojciech Kuchta.
