Nowy gatunek motyla w Chojnowskim PK

Część występujących w naszym kraju motyli dziennych ma bardzo specyficzne wymagania, bez spełnienia których nie są w stanie zasiedlać danego terenu. Czasem potrzeba bardzo krótkiego czasu, aby gatunek znikł ze swojego stanowiska występowania.

W granicach Chojnowskiego Parku Krajobrazowego znajdują się obszary otwarte, gdzie występują rzadkie, chronione gatunki motyli, jednak nie jesteśmy w stanie stwierdzić jak długo jeszcze będziemy mogli je w Parku obserwować. Owady te występują na terenach prywatnych, a ich egzystencja jest uzależniona od sposobu gospodarowania tymi obszarami. Utrzymały się na nich do tej pory, tylko dzięki ekstensywnemu użytkowaniu terenów łąkowych przez właścicieli, czyli poprzez wykaszanie różnych fragmentów łąk, w różnych terminach. Ale to jeszcze nie wszystko. Siedlisko powinno być częściowo osłonięte przed wiatrem, mieć wysoki poziom wód gruntowych oraz zapewniać odpowiednie warunki dla wzrostu roślin żywicielskich motyli. W przypadku niektórych gatunków powinno oferować motylom „żłobek” dla gąsienic w postaci odpowiednich gatunków mrówek.

W ostatnich latach na terenach otwartych w Chojnowskim Parku Krajobrazowym obserwowaliśmy trzy rzadkie, chronione gatunki motyli: czerwończyka nieparka Lycaena dispar, modraszka telejusa Phengaris teleius oraz czerwończyka fioletka Lycaena helle.

Najmniej zagrożony wyginięciem z wyżej wymienionych motyli jest czerwończyk nieparek, którego roślinami żywicielskimi są szczawie.

Rośliną żywicielską modraszka telejusa jest krwiściąg lekarski. Do rozwoju gąsienic potrzebne jest występowanie mrówki wścieklicy, do której gniazda wprowadzają się larwy modraszka. Mrówki adoptują gąsienice, która „odwdzięcza” im się zjadając ich potomstwo.

Czerwończyk fioletek z daleka wydaje się bury i nieciekawy, z bliska jednak widać piękno jego ubarwienia. Jest to gatunek narażony na wyginięcie w skali kraju w wyniku zanikania odpowiednich dla niego stanowisk. Jego przetrwanie utrudnia fakt, że jest mało mobilny i nie jest mu łatwo zasiedlić nowe tereny po utracie pierwotnego stanowiska.

Rośliną żywicielską dla tego gatunku jest rdest wężownik, który powinien występować w dużych zagęszczeniach. W przypadku czerwończyka fioletka występującego na terenie Parku wydaje się, że duże zagęszczenia rośliny żywicielskiej nie zawsze występuje w okresie, kiedy motyl tego wymaga. Wynika to zapewne z suszy oraz terminów koszenia łąk.

W granicach Chojnowskiego Parku Krajobrazowego znajduje się Obszar Natura 2000 Łąki Soleckie, który powołano między innymi ze względu na występowanie na tym terenie modraszka nausitousa Phengaris nausithous. Jest to motyl podobny do modraszka telejusa, często występują one na jednym stanowisku. Dzielą one tą samą roślinę żywicielską oraz korzystają z gniazd tego samego gatunku mrówek. Modraszek nausitous związany jest z wścieklicą zwyczajną, a modraszek telejus może też korzystać z pomocy innych mrówczych gospodarzy. Na terenie Łąk Soleckich już od kilku lat modraszek nausitous nie był obserwowany, być może znikł już z tego miejsca zupełnie ze względu na obniżanie się wód gruntowych, zarastanie obszaru nawłocią i wierzbami oraz znikanie rośliny żywicielskiej.

Pod koniec lipca 2025 r. pracownikom Chojnowskiego Parku Krajobrazowego udało się odnaleźć, wcześniej nieznane nam stanowisko modraszka nausitousa, w granicach Parku. Dzięki temu możemy się pochwalić aż pięcioma gatunkami chronionym motyli dziennych występującymi na naszym terenie. Piątym, jest obserwowany liczniej w tym roku, piękny paź żeglarz Iphiclides podalirius.

Modraszki telejus i nausitous oraz czerwończyk nieparek i fioletek, wymienione są w II załączniku Dyrektywy Rady Wspólnot Europejskich w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (tzw. Dyrektywa Siedliskowa) oraz objęte w naszym kraju ochroną ścisłą. Paź żeglarz objęty jest ochroną częściową.

Fot. M. Siuta i K. Kozłowska, arch. MZPK