Introdukcja podkolana białego Plathanthera bifolia (L.) Rich. (fot. 1) przedstawiciela storczykowatych zakończyła się sukcesem. Posadzone na nowych stanowiskach okazy zakwitły pod koniec czerwca wysoko wznosząc swe białe, pachnące kwiaty z charakterystyczną ostrogą.

       Rozległe stanowisko podkolana znajdowało się w otulinie Mazowieckiego Parku Krajobrazowego im. Czesława Łaszka. W miejscu w którym miano przeprowadzić zabiegi uprawne i zalesienie. To doprowadziło by do zniszczenia storczyków, dlatego też, podjęto decyzję o przeniesieniu podkolana na inne stanowiska. Prace nad introdukcją storczyka trwały od lata 2004 r. Główny ich ciężar spoczywał na pracownikach Nadleśnictwa Celestynów jednakże służby MPK wielokrotnie uczestniczyły w kontrolach i wizjach terenowych dotyczących czynnej ochrony tego gatunku. Koordynatorem całego przedsięwzięcia był dr Roman Muranyi z Ogrodu Botanicznego PAN w Powsinie mający duże doświadczenie przy przeprowadzaniu podobnych zabiegów.

       Na początku określono definitywnie, jaki to gatunek podkolana: biały czy zielonawy (osobniki nie kwitnące lub przekwitłe są trudne do odróżnienia). Następnie oszacowano liczebność populacji stanowiska (ponad 400 kwitnących osobników). Naniesiono na mapę jej rozkład przestrzenny. Najbardziej zwarte skupiska pozostawiono w nienaruszonym stanie, gdyż w przyszłości planowane jest objęcie ich ochroną przez powołanie użytku ekologicznego. W dalszej kolejności pobrano próbki gleby dla zbadania jej właściwości (głównie pH) i określono głębokość zalegania charakterystycznych dla podkolanów wrzecionowatych bulw korzeniowych (uzyskano informacje niezbędne do pomyślnego przeprowadzenia przenosin). Okazało się, że na stanowisku naturalnym występuje gleba brunatna właściwa o pH 4,5-5 a optymalny kształt i wymiary bryły korzeniowej zapewniające bezpieczeństwo systemowi korzeniowemu przesadzanych roślin powinny mieć kształt sześcianu o boku 30 cm. Później wytypowano i zbadano 3 powierzchnie zastępcze leżące w mało uczęszczanych rejonach MPK dla zapewnienia lepszej ochrony podkolanom. Przy wyborze kierowano się podobieństwem zbiorowiska roślinnego, typu gleby i jej odczynu, wilgotności oraz warunków świetlnych. Wybór miejsc ze wszech miar okazał się trafny, gdyż stwierdzono tam również glebę brunatną o pH 5-5,5. 

        W dniu 24 lipca 2008 r. przeprowadzono kontrolę 4 zastępczych stanowisk rzadkiego na terenie MPK storczyka - podkolana białego Platanthera bifolia w ramach monitoringu tego gatunku trwającego 3 lata. W wizji uczestniczyło 5 osób: dwoje pracowników Ogrodu Botanicznego PAN w Powsinie (w tym p. dr R. Muranyi pomysłodawca i koordynator introdukcji tego gatunku), leśniczy Leśnictwa Czarci Dół (Nadleśnictwo Celestynów) oraz 2 pracowników Zespołu Parków Krajobrazowych M, Ch i B (w tym dyrektor p. R. Belina).

        Mimo późnego terminu kontroli (pod koniec wegetacji) odnaleziono łącznie 42 osobniki, z czego 13 kwitło (widoczne były jeszcze pędy kwiatostanowe). Dwa lata wcześniej (z przesadzonych w 2005 r. 120 osobników) stwierdzono 77 sztuk, z czego 30 kwitnących a w 2007 r. - 66 okazów w tym aż 48 kwitnących.

        Tendencja spadkowa wg pracowników Ogrodu Botanicznego wywołana jest przede wszystkim:

• zbliżającym się końcem życia bulw przesadzonych podkolanów gdyż są one krótkowiecznymi bylinami - żyją ok. 10 lat; obecnie mają przynajmniej 6 lat, ponieważ w momencie przesadzania ze stanowiska naturalnego miały, co najmniej 3 lata (w tym wieku pierwszy raz zakwitają) i rosną na stanowiskach zastępczych kolejne 3 lata,
• zacienieniem większości stanowisk przez podrost brzozy brodawkowatej, jeżyny oraz trzęślicę modrą.

        Poza tym kontrole w 2007 r. i 2008 r. jednego ze stanowisk nie wykazały żadnego osobnika. Najprawdopodobniej zostało zniszczone przez "botaników" amatorów (np. wykopane rośliny przeniesiono do przydomowego ogródka) lub przez dziki (stwierdzono ślady buchtowania).

        Należy wspomnieć, że wynik kontroli prowadzonej w 2008 r. jest zaniżony z uwagi na późny termin jej przeprowadzenia oraz trudne warunki obserwacji przez bujny wzrost ww. gatunków ocieniających stanowiska. Ponadto spadek liczebności jest normalnym objawem starzenia się populacji i dopóki nie stwierdzimy osobników potomnych nie można mówić o pełnym sukcesie introdukcji.

fot. 1. Początki tworzenia pędu kwiatowego (maj)

fot. 2. Przed kwitnieniem (widoczny także uschnięty zeszłoroczny pęd; czerwiec)

fot. 3. Nierozwinięty kwiatostan (czerwiec)

fot. 4. W pełni kwitnienia (czerwiec)

fot. 5. Poszukiwanie podkolanów (lipiec)

fot. 6. Liczenie stwierdzonych osobników (lipiec)