chojnowski park krajobrazowy

05-500 Piaseczno, ul. Główna 48, Żabieniec tel./ fax. 22 754 51 00  

Dziedzictwo żydowskie Chojnowskiego Parku Krajobrazowego

Spośród miejscowości sąsiadujących z Chojnowskim Parkiem Krajobrazowym, Piaseczno i Góra Kalwaria posiadały przed II wojną światową duże populacje ludności żydowskiej. To właśnie głównie tam można dziś zwiedzać zabytki i miejsca pamięci związane z Judaizmem.

Piaseczno

Jak pisze Lechosław Herz w Przewodniku po Chojnowskim Parku Krajobrazowym (2007), ludność żydowska zaczęła napływać do Piaseczna i osiedlać się w mieście w XVII wieku. W XIX wieku stanowili aż 42% mieszkańców Piaseczna! Przed II wojną światową liczba mieszkańców pochodzenia żydowskiego kształtowała się na poziomie 34%, czyli 2809 osób. Mieszkały one głównie przy ulicy Nadarzyńskiej; w mieście znajdowały się dwa domy modlitwy oraz mykwa. Przy ulicy Zgoda 1, obok mykwy, znajdowała się nieistniejąca już dziś synagoga. Religijnym przywódcą społeczności był cadyk i znachor Kelman Kalonimus Szapiro, założyciel warszawskiej szkoły religijnej Daas Mosze, syn rabina Elimelecha z Grodziska Mazowieckiego. Cmentarz w Piasecznie powstał na przełomie XIX i XX wieku, jako iż wcześniej Żydów piaseczyńskich chowano na cmentarzu w Nadarzynie. W listopadzie 1940 roku hitlerowscy okupanci wyznaczyli w mieście getto (ograniczone ulicami Świętojańską, Jerozolimską, Topolowa, Czajewicza i Krótką), które lutego 1941 przeniesiono do getta warszawskiego. Piaseczyńscy Żydzi zginęli w obozie zagłady w Treblince.

Góra Kalwaria

Góra Kalwaria (jidysz: "Ger" czyli "nawrócony") posiadała w 1864 roku populację ludności żydowskiej w wysokości aż 73% mieszkańców (1664 osoby)! Przed II woja światową liczba ta wzrosła do ponad 3000 osób. Za sprawą cadyka Izaaka Meir Rothenburga Altera, Góra Kalwaria stała się ważnym ośrodkiem chasydyzmu w Europie; pielgrzymowali do niej ortodoksyjni Żydzi z całej Polski. Dzielnica żydowska znajdowała się w centrum miasta; obok zachowanej do dziś synagogi przy ulicy Pijarskiej były mykwa, cheder (szkoła żydowska dla chłopców), dom modlitwy oraz dwór cadyka. W 1940 naziści utworzyli w Górze Kalwarii getto, pomiędzy ulicami Pijarską, Strażacką, ks. Sajny i Piłsudskiego. Z około 3500 mieszkańców pochodzenia żydowskiego, II wojnę światowa przetrwało tylko około 30-40 osób.

Żydzi zamieszkiwali przed wojną również wiele innych miejscowości leżących na obszarze i w okolicach Chojnowskiego Parku Krajobrazowego, takich jak Tarczyn czy Jeziorna.

Na terenie Chojnowskiego Parku Krajobrazowego i obszarach sąsiadujących odwiedzić można:

Cmentarze żydowskie - kirkuty:

  • Cmentarz żydowski w Górze Kalwarii (Zakalwaria; klucze do cmentarza dostępne są u Pana Mateusza Prajsa-Blicharza (tel: +48 510 233 442), który oprowadza chętnych zwiedzających. Zwiedzanie możliwe jest pon-czw (ewentualnie pt oraz nd) w godzinach 10-18 po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym)
  • Cmentarz żydowski w Piasecznie (ul. Tuwima)
  • Cmentarz żydowski w Tarczynie (znajdował się poza miastem, dojście ul. Mszczonowską, obecnie ma nowe ogrodzenie, lecz zabrano z niego wszystkie macewy)

Budynki związane z Judaizmem:

  • Synagoga w Górze Kalwarii (ul. Pijarska)
  • Dom modlitwy w Piasecznie (ul. Niecała 15)
  • Dom modlitwy w Piasecznie (ul. Nadarzyńska)
  • Mykwa w Piasecznie (ul. Zgoda)

Dokładne lokalizacje zabytków kultury żydowskiej można zobaczyć na naszej mapie interaktywnej.

Góra Kalwaria

  • Brama na cmentarz w Górze Kalwarii
  • Cmentarz w Górze kalwarii w jesiennej szacie
  • Cmentarz żydowski w Górze Kalwarii 2
  • Cmentarz żydowski w Górze Kalwarii
  • Goździk piaskowy na cmentarzu żydowskim w Górze Kalwarii
  • Nagrobki na cmentarzu w Górze Kalwarii 2
  • Nagrobki na cmentarzu w Górze Kalwarii
  • Ohel na cmentarzu w Górze Kalwarii
  • Opiekun i przewodnik po cmentarzu w Górze Kalwarii Pan Mateusz Prajs-Blicharz
  • Ozdobny nagrobek na cmentarzu w Górze Kalwarii
  • Synagoga w Górze Kalwarii 2
  • Synagoga w Górze Kalwarii

Piaseczno

  • Budynek dawnej mykwy w Piasecznie
  • Kirkut w Piasecznie 2
  • Kirkut w Piasecznie
  • Stara kamienica żydowska przy ulicy Nadarzyńskiej 2
  • Stara kamienica żydowska przy ulicy nadarzyńskiej

Tarczyn i Dębówka

  • Cmentarz żydowski w Tarczynie
  • Pomnik rozstrzelanych przez nazistów we wsi Dębówka w 1943 roku

Fot. Archiwum MZPK

Więcej informacji można znaleźć również na stronach www:

http://www.studnia.org/piaseczno/

http://www.kirkuty.xip.pl/piaseczno.html

https://sztetl.org.pl/pl/miejscowosci/p/593-piaseczno

https://piaseczno.eu/pojdz-sladami-piaseczynskich-zydow/

http://www.kirkuty.xip.pl/tarczyn.htm

http://www.kirkuty.xip.pl/gorakalwaria.html

https://sztetl.org.pl/pl/miejscowosci/g/384-gora-kalwaria